Konumuz “İspanyolca isim” türkçedeki gibi birçok gruba ayrılır. Bu ispanyolca isim grupları aşağıdaki şekildedir.
İspanyolca’da isimler (sustantivos veya nombres), canlı veya cansız varlıkları, yerleri, kavramları veya nitelikleri adlandıran kelimelerdir.
İçindekiler
- Formuna göre
- Değişkenler
- İsmin halleri
- Türemiş isimler A-Z 👇
- CİNS-el genero
- Sayı (Número)
- İsimlerin Kullanımı
Formuna göre
somut-soyut
tekli-toplu
özel-cins
sayılabilir-sayılamaz
canlı-cansız
basit
(sustantivos primitivos)kök halindeki isimler.kelebek…
türemiş
(sustantivos derivados)
(fiilden türeyenler)yaz-mak,çalış-mak…
(isimden türeyenler)ahçılık,dişilik…
Örneğin;
libro -kitap (basit)
libreriá -kitapçı (türemiş)
librero -kitaplık (türemiş)
libreta -defter (türemiş)
flor-çiçek
florero-saksı
florista -çiçekçi
floreria -çiçek dükkanı
lápiz-kalem
portalapiz-kalemlik
punta-kalem
sacapunta-kalemtıraş
Değişkenler
a.cinsiyetine göre
dişil.
eril.
her ikiside
b.sayısına göre
1.SOMUT-comunes
a.CİNS İSİMLER
(aynısından birden fazla var ise)(sustantivos comunes)ülke,bıçak…
genel-(sustantivos genéricos)köpek,kedi..
tekli-(sustantivos individuales)
toplu-(sustantivos colectivos)
madde-(cam)(sustantivos de materia)tahta,altın…
b.ÖZEL İSİMLER
Varlık (eşsiz, benzersiz)(sustantivos propios)Asya,Ali,Uludağ…
2.SOYUT-propio
soyut isimler(sustantivos abstractos)sevinç,korku…
İsmin halleri
Açıkcası Türkçedeki gibi İspanyolca’da isimlerin dilbilgisel olarak halleri (casos gramaticales) yoktur.
Bu, Latincede (örneğin nominatif, akuzatif, datif, genitif, vokatif, ablatif) veya Almancada (nominativ, akkusativ, dativ, genitiv) olduğu gibi isimlerin sonlarına ekler alarak cümle içindeki görevlerinin değiştiği bir sistemin İspanyolca’da bulunmadığı anlamına gelir.
İspanyolca, isimlerin cümle içindeki görevlerini belirtmek için genellikle edatları (preposiciones) ve kelime sırasını (orden de las palabras) kullanır.
cümle içindeki farklı görevleri
Özne (Sujeto)
Cümlede eylemi gerçekleştiren kişiyi veya şeyi belirtir. Özne genellikle fiilden önce gelir ve herhangi bir edat almaz.
örneğin;
El perro ladra.
Köpek havlıyor.
El perro öznedir.
Doğrudan Nesne (Objeto Directo)
Fiilin doğrudan etkilediği kişiyi veya şeyi belirtir. Genellikle “qué” (ne) veya “a quién” (kimi) sorularıyla bulunur. Çoğu zaman herhangi bir edat almaz, ancak canlı bir kişiyi belirtiyorsa “a” edatını alır (kişisel “a”).
örneğin;
Yo leo el libro.
Ben kitabı okuyorum.
el libro doğrudan nesnedir.
¿Qué leo?
Ne okudum.
Ellos vieron a Juan en la calle.
Onlar Juan’ı sokakta gördüler.
a Juan doğrudan nesnedir.
¿A quién vieron?
Kimi gördüler?
Dolaylı Nesne (Objeto Indirecto)
Eylemin dolaylı olarak etkilediği kişiyi veya şeyi belirtir. Genellikle “a quién” (kime) veya “para quién” (kimin için) sorularıyla bulunur ve her zaman “a” edatını alır.
örneğin;
Yo doy el libro a john.
Ben kitabı john’ya veriyorum.
a María dolaylı nesnedir.
¿A quién doy el libro?
Kitabı kime vereceğim?
örneğin;
Él escribe una carta a su madre.
O annesine bir mektup yazıyor.
a su madre dolaylı nesnedir.
¿A quién escribe una carta?
Kime mektup yazarsın?
İyelik (Posesivo)
Kısacası bir şeyin kime ait olduğunu belirtir. İspanyolca’da iyelik genellikle “de” edatıyla veya iyelik sıfatlarıyla (mi, tu, su, nuestro/a, vuestro/a, su) ifade edilir.
mesela; “De” edatı, Türkçedeki “-ın, -in, -un, -ün” iyelik ekine benzer bir işlev görür.
örneğin;
El coche de Juan es rojo.
Juan’ın arabası kırmızıdır.
de Juan iyelik belirtir.
örneğin;
Esta es mi casa.
Bu benim evim.
mi iyelik sıfatıdır.
Yer Tamlayıcısı (Complemento Circunstancial de Lugar)
Eylemin nerede gerçekleştiğini belirtir. Genellikle “en”, “a”, “de”, “hacia” gibi edatlarla ifade edilir.
örneğin;
Vamos al parque.
Parka gidiyoruz.
al parque (a + el) yer tamlayıcısıdır
örneğin;
El libro está sobre la mesa.
Kitap masanın üzerinde.
sobre la mesa yer tamlayıcısıdır.
Zaman Tamlayıcısı (Complemento Circunstancial de Tiempo)
Eylemin ne zaman gerçekleştiğini belirtir. Genellikle “en”, “a”, “de”, “hasta” gibi edatlarla veya doğrudan zarflarla ifade edilir.
örneğin;
Llegué a las cinco.
Beşte geldim.
a las cinco zaman tamlayıcısıdır.
örneğin;
Mañana voy al cine.
Yarın sinemaya gidiyorum.
Mañana zaman tamlayıcısıdır.
Tarz/Biçim Tamlayıcısı (Complemento Circunstancial de Modo)
Eylemin nasıl gerçekleştiğini belirtir. Genellikle “con” edatıyla veya “-mente” eki almış zarflarla ifade edilir.
örneğin;
Ella hizo esto con cuidado.
O bunu dikkatle yaptı.
con cuidado tarz tamlayıcısıdır.
örneğin;
Ella habla rápidamente.
O hızlıca konuşuyor.
rápidamente tarz tamlayıcısıdır.
Açıkcası ispanyolca’da isimlerin sonlarına ekler alarak değişen dilbilgisel halleri yoktur. İsimlerin cümle içindeki görevleri genelde aşağıdaki yollarla belirlenir:
Kelime Sırası: Özellikle özne genellikle fiilden önce gelir.
Edatlar (Preposiciones): “a” (doğrudan ve dolaylı nesne), “de” (iyelik), “en” (yer, zaman), “sobre” (yer), “con” (tarz) gibi edatlar isimlerin cümle içindeki ilişkilerini ve görevlerini belirtir. Kısacası edatların çok rolü var.
Fiil ve Bağlam: Fiilin anlamı ve cümlenin bağlamı da ismin rolünü anlamamıza yardımcı olur.
İyelik Sıfatları: Mülkiyeti belirtmek için kullanılır. Kısacası bir ismin kime veya neye ait olduğunu göstermek için kullanılan özel sıfatlar olduğunu anlatır.
Bu nedenle, İspanyolca öğrenirken isimlerin hallerini ezberlemek yerine, edatların ve kelime sırasının nasıl kullanıldığını anlamak çok daha önemlidir.
İsim türemeleri
İspanyolca isimlerde çoğu kelime ile isim türemeleri yapılmış. Bildiğimiz gibi bu türemiş isimler bizde de var. Şimdi bakalım nasıl türemişler.
1. Kelimelerde ufak değişikliklerle türetme: Kişileri türetir.
örneğin;
cantan (şarkı söylemek)
cantante (şarkıcı)
örneğin;
cazar(avlanmak)
cazador(avcı)
2. -ante,-ario,-ista ,-ero…gibi takılarla iş ünvanları türer.
örneğin;
cocina(mutfak)
cocinero(aşçı)
3. eza,-ía,-ancia,-ura.,,,takılarla : soyut kavramlar türer.
örneğin;
dulce(tatlı)
dulzura(tatlılık)
4. Bazı eylemleri takılarla sonuçlandırmak:-do,-miento,-ura
örneğin;
morder(ısırmak)to bite
mordedura(ısırık) bite
5. büyültme takıları
örneğin;
-azo,ón,ote,aza,ona,ota
örneğin;
perro(köpek)
perrazo(iri köpek)
6. küçültme takıları
örneğin;
(sevgi ifadesi ,tatlı sözcüler söylerken kullanılır.)
ico,ica-illo,illa-ito,ita-uelo,uela
o,a,l ile bitenler
cico,cica-cillo,cilla-cito,cita-zuelo,zuela
n,r ile biten
ecico,ecica-ecillo,ecilla-ecito,ecita-ezuelo,ezuela
,iki heceli
1)1.hecelerinde=ei,ie,ue
2)2.hecelerinde=ia,io,ua
tek heceli=sessiz veya Y ile bitenler.
casa (ev)
casita(kulube)
7. küçümseme ifade ettiren takılar
örneğin;
-ezuelo,-uelo…
hobre(adam)
hombrezuelo(küçük adam)
Diğer türemiş isimler
İsimleri değerlendirirken bazı konular önemli;
1.cins,eril,dişil
2.sayı,tekil,çoğul
3.görevleri,biçimleri.
Bu şekilde gruplandırma ve değerlendirme Almanca,Fransızca,İtalyanca da da bulunmaktadır. Artikelleri cinsiyetlerine göre alırlar.Tekil çoğul olarak aldıkları ekler farklılık gösteriyor.
Yapım ekleriyle oluşturulan İsim ya da fiillere getirilen kelimelerdir. .
Türemiş isimler A-Z 👇
A
| isp | Türkçe | İsp | Türkçe |
|---|---|---|---|
| Aderezo | baharat | aderezado | baharatlı |
| Adivino | kahin | adivinar | kehanet |
| Administrar | yönetmek | administración Administrador | yönetim yönetici |
| Adorno | süsleme | adornar adornado | garnitür süslenmiş |
| Afilar) | keskinleştirmek | afiladora afilado | kalemtıraş keskin |
| Alergia | alerji | alergeno alérgico | alerjen alerjik |
| Amigo | arkadaş | amistad amistoso | dostluk samimi |
| Agua | su | Aguardiente | rakı |
| Árbol | ağaç | Arbolado | ağaçlık |
| Archivo | arşiv | archivero | arşivci |
| Arena | Alan | Arenero | kum havuzu |
| Arte | sanat | Artista | sanatçı |
| Ateo | ateist | ateísmo | ateizm |
| Auto | araba | automovilista | şöför |
| Avión | uçak | aviador | pilot |
B-L
Baño(banyo) = bañera(küvet), bañador(mayo), bañista(yüzücü)
Barba(sakal) = barbilla(çene), barbero(berber)
Beca (burs)= becario(bilgin)
Billete(bilet) = billetera(cüzdan)
Bosque(orman) – Emboscada (tuzak)
Caballo(at) = caballero(şövalye) , caballería(süvari) , caballerango(seyis)
Café (Kahve)= Cafetera (Kahve makinesi)
Cajón (Çekmece) = cajonera(şifonyer),
Calle(yol) = callejón(dar sokak), callejuela(arasokak)
Campo(taşra) = campesino(köylü)
Canción (şarkı)– Cantar (şarkı söylemek)
Caries(diş çürümesi) = cariado(çürük)
Carne(et) – Carnívoro (etçil)
Célula(hücre) = celulitis(selülit)
Centro(merkez) = céntrico(şehir merkezi), central(merkezi)
Cerebro(beyin) = cerebral(beyinsel)
Cine (sinema)= cinematografía(sinemacılık), cinematógrafo(film çekme makinası)
Círculo(daire) = circular(dairesel), circulatorio(dolaşım)
Coche(araba) – Cochero (arabacı)
Colección(kolleksiyon) = coleccionista(toplayıcı),coleccionador(kolleksiyoncu)
Compra(alım) = comprador(alıcı), compraventa(satış).
Conflicto(anlaşmazlık) = conflictivo(kararsızlık)
Foco(odak) = enfocar(odaklanmak)
Granja (çiftlik)= granjero(çiftçi)
Humano (insan)– Humanidad(insanlık)
Judo = Judoka(judocu)
Karate = karateca(kareteci)
Látigo(kırbaç) – Latigazo(omurga zedelenmesi)
Lengua(dil) – Lingüística (dilbilim)
Libro(kitap) = librería(kitapçı)
Licor (likör)= licorería(içki deposu)
M-Z
Maestro(öğretmen) = maestría(ustalık)
Memoria (hafıza)= memorizar(ezberlemek),
Mente (zihin)= mentalidad,(zihniyet)
Mentira(yalan) = mentiroso(yalancı)
Mercado(pazar) = mercadería(mal)
Mesa(masa) = mesera(garson)
Milicia(milis) = militares(askeri)
Moneda (para)= monedero(çanta)
Montaña(dağ) = montañés(dağcı)
Obra(iş) = obrero(işçi)
Pan(ekmek) = panadería (fırıncılık)
Papel(Papel )= papelería(kırtasiye)
Patria(anavatan) = patriota(vatansever kişi)
Perfume = perfumería(parfümeri)
Perro(köpek) = perrera(köpek kulübesi)
Pluma(kalem) = plumería(silgi)
Poema(şiir) = poeta(şair)
Queso(peynir) = quesería(peynir fabrikası)
Rancho(çiftlik) = Ranchero(çiftlik sahibi)
Ratón(fare) = ratonera(fare kapanı)
Reloj (kol saati)– Relojero (saatçi)
Ropa(giyim) = ropero(dolap)
Sal (tuz)– Salero(tuzluk)
Sepulcro(mezar) = sepulturero(mezarcı)
Sombra(gölge)– Sombrilla(güneş şemsiyesi)
Sueño(rüya) = soñador(hayalperest)
Tarjeta(kart) = tarjetero(kart cüzdanı)
Teléfono(telefon) = Telefonía(telefonculuk)
Tienda(mağaza) = tendero(mağaza sorumlusu)
Trabajo(iş) = trabajador(işçi)
Tragar(yutmak) = tragable(yutulabilir)
Venta(satış)= vendedor(satıcı)
Verdad(gerçek) =verdadero(hakikat)
Verdura(yeşillik) = verdulería(sebze-meyve)
Viento (rüzgar)=Ventilador(vantilatör)
Vino(şarap) = vinatería(tekel bayii)
Zapato (ayakkabı)= zapatería(ayakkabıcı)
CİNS-el genero
İspanyolca isim eril ve dişil olarak ayrılır.(el masculino ve el femenino)İspanyolca’daki her ismin dilbilgisel bir cinsiyeti vardır.
İstisnalar: Cinsiyet konusunda bazı istisnalar bulunur. “-o” ile biten bazı isimler dişil olabilir (la mano – el, la foto – fotoğraf) ve “-a” ile biten bazı isimler eril olabilir (el día – gün, el mapa – harita). “-e” ile biten isimler hem eril hem de dişil olabilir (el estudiante – erkek öğrenci, la estudiante – kız öğrenci).
İsimlerin cinsiyetini öğrenmek için sözlük kullanmak en güvenilir yoldur. İsimlerle birlikte kullanılan tanım edatları (“el”, “la”, “los”, “las”) da cinsiyet hakkında bilgi verir.
Eril (Masculino)
Genellikle “-o” ile biten isimlerin çoğu erildir.
örneğin:
libro – kitap, chico – erkek çocuk
“-or”, “-án”, “-ín”, “-aje” gibi sonlarla biten isimler de çoğunlukla erildir.
örneğin:
profesor – öğretmen, camión – kamyon).
Dişil (Femenino)
Genellikle “-a” ile biten isimlerin çoğu dişildir.
örneğin: mesa – masa, chica – kız çocuk
“-ción”, “-sión”, “-dad”, “-tad”, “-tud”, “-umbre” gibi sonlarla biten isimler her zaman dişildir.
örneğin: estación – istasyon, libertad – özgürlük
yaşayan varlıklardan bahsederken
| o’ ile biterse | eril | bazıları dişil- la radio |
| a’ ile biterse | dişil | bazıları eril -el mapa |
| -o ve-a ile bitenler dışındakilerin çoğu | eril | -d,-z ile bitenler dişil |
Karışık cinste varlıklar olursa,
grup her zaman eril.mesela;
| sessiz ile biten erille | sonuna -a koyarak dişil yapılır. |
Mesleklerle ilgili bazı isimler
eril ve dişil olarak aynı şekle sahiptir.sadece artikel değişir. Mesela;
| sión, –ción, –dad, –tud ,–-umbre ile bitenler | dişil |
| ma ile bitenler | eril(bazıları dişil-la cama) |
| bazı eriller | dişil olunca -esa,-isa,-ina,-iz ekleri alırlar. |
| bazı cins isimler | nehir,dağ..ait oldukları cins isime uyar. |
| meyve ağaç isimleri | eril(istisna incir ağacı..la higuera) |
| meyve isimleri | dişil |
la montaña (montanya) (f)dolayısıyla dağ isimleride dişil olur.
Sayı (Número)
İspanyolca’da isimler tekil (singular) veya çoğul (plural) olabilir:
Tekilden Çoğula Geçiş
Ünlü harfle biten isimler genellikle sonuna “-s” alarak çoğul olurlar.
libro – libros, mesa – mesas
Sessiz harfle biten isimler genellikle sonuna “-es” alarak çoğul olurlar.
profesor – profesores, árbol – árboles
“-z” ile biten tekil isimlerin çoğulu genellikle “-ces” ile yapılır.
luz – luces, pez – peces
Vurgulu ünlü ile biten bazı kelimeler “-es” alabilir.
sofá – sofás veya sofáes
“-y” ile biten bazı kelimelerde “-y” düşer ve “-es” eklenir.
rey – reyes
İsimlerin Kullanımı
İspanyolca’da isimler cümle içinde özne, nesne, tümleç gibi çeşitli görevlerde bulunabilirler. Cümledeki diğer kelimelerle (özellikle sıfatlar ve fiillerle) cinsiyet ve sayı uyumu göstermeleri önemlidir.
örneğin:
El hombre alto lee un libro interesante. (Uzun adam ilginç bir kitap okuyor.)
hombre (eril, tekil) ile el (eril, tekil) ve alto (eril, tekil) uyumlu;
libro (eril, tekil) ile un (eril, tekil) ve interesante (eril, tekil) uyumlu.
örneğin;
Las chicas inteligentes estudian unas lecciones difíciles.
Zeki kızlar zor dersler çalışıyorlar.
chicas (dişil, çoğul) ile las (dişil, çoğul) ve inteligentes (dişil, çoğul) uyumlu; lecciones (dişil, çoğul) ile unas (dişil, çoğul) ve difíciles (dişil, çoğul) uyumlu.
İspanyolca isimler temel olarak bu özelliklere sahiptir. Cinsiyet ve sayı uyumu, doğru ve akıcı İspanyolca konuşmak için temel bir gerekliliktir.