Fiilimsiler

İspanyolca’da fiilimsiler, fiillerden türetilen kelimelerdir ve çeşitli işlevlere sahiptirler.

İspanyolca’da Üç Ana Fiilimsi Türü

İspanyolca’da fiilimsiler; fiil çekimlerinde, diğer fiillerle birlikte yardımcı olarak veya sıfat görevinde kullanılabilirler. Dil bilgisi yapılarına zenginlik katan bu üç ana yapının açıklamaları ve kuralları şu şekildedir:

Mastar takısı (Infinitivo):
Ulaç (Gerundio):
Ortaç (Participio):

Bu şekilde, İspanyolca fiillerin mastar takısı, ulaç ve ortaç halleri aracılığıyla farklı anlamlar ve kullanımlar elde ediliyor. Mastar takısı, eylemi veya durumu ifade ederken, ulaç ve ortaç daha spesifik veya belirli bir anlamı ifade eder.

Mastar takısı

Fiilimsiler arasında ilk sırada yer alan Mastar takısı (Infinitivo), fiilin şahıs ve zaman eki almamış, ham halidir. Eylemin adını belirtir ve İspanyolcada sözlük son eklerine göre üçe ayrılır: -ar, -er ve -ir.

Tanım Edatı, Sıfat ve Zarflarla Kullanımı

(İsim Görevi Yapması)
Mastar takısı cümle içinde doğrudan bir isim (isim fiil) gibi işlev görebilir. Önüne eril tekil tanım edatı olan “el”kalıbını alarak tamamen kalıcı bir isme dönüşebilir:

Hablar (Konuşmak) → El hablar (Konuşma / Konuşma tarzı).
Comer (Yemek yemek) → El comer (Yemek yeme eylemi / Yemek).
Vivir (Yaşamak) → El vivir (Yaşam / Hayat)

Zamirlerle Birleşmesi

Mastar halindeki bir fiil doğrudan bir nesne zamiriyle birleşebilir. Bu durumda nesne zamiri (lo, la, los, las, me, te vb.) mastar eki alan fiilin hemen sonuna bitişik olarak yazılır ve tek bir kelime oluşturur:

Hablar (Konuşmak) → Hablarlo (Onu konuşmak).
Comer (Yemek yemek) → Comerlo (Onu yemek).
Vivir (Yaşamak) → Vivirlo (Onu yaşamak / Onu deneyimlemek)

Onu içmek istiyorum. → Quiero beberlo. (beberlo: Onu içmek).
Onları sevmek istiyorum. → Quiero amarlos. (amarlos: Onları sevmek)

Not: “Beberlo” veya “amarlos” yapıları emir cümlelerinde de aynı şekilde fiilin sonuna bitişik yazılır (Örn: ¡Bébelo! – Onu iç!).

Geçmiş Zaman Mastarı (Infinitive Compuesto)

Bir eylemin çoktan gerçekleşmiş veya bitmiş olduğunu “mastar” formunda aktarmak için;

“Haber + Participio” kalıbı kullanılır

Preguntar: Sormak.
Haber preguntado: Sormuş olmak.

Sormuş olduğum için üzgünüm.
Lo siento por haber preguntado. / Perdóname por haber preguntado.

“Ser” Yardımcı Fiili ile Edilgen (Pasif) Yapı

Mastar fiiller, “Ser + Participio” kalıbıyla birleşerek edilgen (pasif) bir anlam kazanabilirler:

Tomar: Almak.
Ser tomado: Alınmak / Alınacak olmak (To be taken)

Gerundio–Ulaç

İspanyolca’da fiilimsiler arasında yer alan Gerundio (Ulaç), bir eylemin devam etmekte olduğunu, süreklilik içerdiğini veya ana eylemin nasıl yapıldığını (tarzını) ifade eden bir fiilimsidir. Türkçedeki “-yor” (şimdiki zaman eki) veya “-arak / -erek” (zarf-fiil eki) anlamlarını karşılar.

Ulaç (Gerundio) Nasıl Oluşturulur?

Düzenli fiillerin mastar ekleri (-ar, -er, -ir) atılarak yerine şu ekler getirilir:

-ar grubu fiiller “-ando” takısı alır: .
Caminar (Yürümek) → Caminando (Yürüyerek / Yürüyor).
Hablar (Konuşmak) → Hablando (Konuşarak / Konuşuyor).
Estudiar (Çalışmak) → Estudiando (Çalışarak / Çalışıyor)

-er ve -ir grubu fiiller “-iendo” takısı alır:.
Comer (Yemek yemek) → Comiendo (Yiyerek / Yiyor).
Vivir (Yaşamak) → Viviendo (Yaşayarak / Yaşıyor).
Not: İki ünlü arasında “i” harfi “y” harfine dönüşür (Düzensizlik kuralı):.
Leer (Okumak) → Leyendo (Okuyarak / Okuyor)

Devam Eden Eylemlerle Kullanımı (Estar + Gerundio)

İspanyolca’da ulaç yapısı, en yaygın olarak “Estar” yardımcı fiili ile birleşerek şimdiki devam eden zamanı (Presente Continuo) oluşturur:

Estoy caminando hacia la tienda.
Dükkana doğru yürüyorum.

Están hablando sobre el proyecto.
Proje hakkında konuşuyorlar.

Estoy leyendo un libro interesante.
Ilginç bir kitap okuyorum.

Diğer Kullanım Alanları

Gerundio; bazı bağlaç yapılarında, neden-sonuç ilişkisini anlatan cümlelerde, tarz bildiren durumlarda ve süregelen eylemleri aktarırken de tercih edilir. Ancak eylemin devamlılık veya tarz belirtmediği durumlarda, gerundio yerine Mastar (Infinitivo) veya diğer zaman çekimleri kullanılmalıdır.

Mike está estudiando para su examen
Mike sınavı için çalışıyor.

Basit Ulaç (Gerundio Simple) ve Yardımcı Yapılar

İspanyolcada Gerundio Simple (Basit Ulaç), daha önce öğrendiğimiz ve fiillere doğrudan “-ando” veya “-iendo” eklenerek kurulan standart ulaç yapısının ta kendisidir. Bu yapı, geçmiş ulaçtan (Gerundio Compuesto: habiendo hablado) ayırt edilmesi için dil bilgisinde “basit” olarak adlandırılır.

Örneğin, “hablar” fiilinin gerundio simple hali “hablando” şeklindedir.

Ancak, İspanyolca’da bazı düzensiz fiiller, gerundio simple formunda düzensizlik gösterebilir ve Bu düzensizlikler, fiilin kökünde veya eklenen “-iendo” ekine yapılan değişikliklerdir.

Örneğin, “ir” fiilinin gerundio simple hali “yendo” şeklindedir.

Genel olarak, İspanyolca’da gerundio simple yapısını kullanmak yerine standart gerundio yapısı olan “-ando” veya “-iendo” eklerini tercih etmek daha yaygın ve doğru bir kullanımdır. Gerundio simple yapısı, daha az kullanılan veya belirli durumlar için kullanılan özel bir çekim şeklidir.

Estar (olmak)yardımcı fiili

Süregelen ve devam eden eylemleri ulaç formunda anlatmak için Estar fiilinin zaman çekimlerini bilmek zorunludur. Estar fiilinin şahıslara ve zamirlere göre çekim tablosu şu şekildedir:

Zaman / Kip	Yo	Tú	Él / Ella	Nosotros	Vosotros	Ellos / Ellas
Presente (Şimdiki)	Estoy	Estás	Está	Estamos	Estáis	Están
Pretérito (Dili Geçmiş)	Estuve	Estuviste	Estuvo	Estuvimos	Estuvisteis	Estuvieron
Imperfecto (Hikaye Geçmiş)	Estaba	Estabas	Estaba	Estábamos	Estabais	Estaban
Condicional (Şart)	Estaría	Estarías	Estaría	Estaríamos	Estaríais	Estarían
Futuro (Gelecek)	Estaré	Estarás	Estará	Estaremos	Estaréis	Estarían
Subjuntivo (Dilek-Şart)	Esté	Estés	Esté	Estemos	Estéis	Estén
Imperativo (Emir)	—	Estate	Esté	Estemos	Estad	Estén

Bu tabloda “estar” fiilinin çekimleri verilmiştir. İspanyolca’da “estar” fiili, “olmak” veya “bulunmak” anlamında kullanılan bir fiildir ve çekimleri değişiklik gösterir ve Tablodan, çekimlerin kişi ve zamanlara göre nasıl değiştiğini görebilirsiniz.

Şimdiki Zaman ve Kişisel “a” Edatı Kullanımı

Eğer süregelen bir eylemin doğrudan nesnesi belirli bir insansa, fiilden sonra kişisel “a” edatı getirilir:

Annemi arıyorum
Estoy buscando a mi madre

Zaman İçinde Kesişen Eylemleri Anlatma

Bir eylemin gerçekleştiği esnada arka planda devam eden başka bir süreci anlatmak için Estar fiilinin Imperfecto(Geçmiş Zamanın Hikayesi) çekimiyle ulaç birleştirilir:

Ben evde otururken ,amcam geldi.
Mientras estaba (imperfect) sentado en casa, vino mi tío.
While I was sitting at home, my uncle came.

En” Edatı ile Zamansal İlişki (Eski/Edebi Kullanım)

“En” edatının bir ulaç fiilin hemen önünde yer alması, Türkçedeki “-ınca / -ince” zarf-fiil anlamını katar. Bu yapı modern konuşma dilinden ziyade klasik ve edebi metinlerde karşımıza çıkar:

Annem gelince uyuyacağım.
En viniendo mi madre dormiré

Şahıs Zamirlerinin Ulacın Sonuna Bitişik Yazılması

Mastar fiillerde olduğu gibi, ulaç formundaki bir fiile de nesne veya dönüşlü zamirler (me, te, lo, los vb.) sonuna bitişik olarak eklenebilir. Zamir eklendiğinde kelimenin orijinal vurgusunu korumak adına ulacın son hecesine yazılı bir aksan işareti koyulur:

Seni ararken → Buscando + te → Buscándote
Aramak : buscar
Buscándote (te: seni)

Onları ararken → Buscando + los → Buscándolos
Buscándolos(onları)
-ar :-ando
-er,-İr : iendo

Kısa Hatırlatma Takıları:

-ar grubu fiiller → -ando olur: Tomar (Almak) → Tomando (Alarak)
-er ve -ir grubu fiiller → -iendo olur: Venir (Gelmek) → Viviendo (Gelerek)

Bileşik Ulaç (Gerundio Compuesto)

İspanyolcada Gerundio Compuesto (Bileşik Ulaç), ana eylemden daha önce gerçekleşip tamamlanmış bir süreci ifade etmek için kullanılır. Türkçedeki “-mış olarak”, “-dıktan sonra” veya “-ınca / -ince” zarf-fiil anlamlarını karşılar.

Bu yapı, “Habiendo + Asıl Fiilin Ortacı (Participio)” kalıbı birleştirilerek kurulur.

Bileşik Ulaç Nasıl Oluşturulur?

Haber fiilinin ulaç formu olan “Habiendo” kelimesi sabit bir yardımcı yapıdır; şahıslara veya zamanlara göre formu kesinlikle değişmez. Bu sabit yapının hemen ardına asıl fiilin geçmiş zaman ortacı (Participio) eklenir:

Bu yapıyı oluştururken adım adım şu kuralları takip ederiz:

1. Adım: Haber fiilinin sabit ulaç formu olan “habiendo” kelimesi ile başlarız. Bu kelime tüm zaman bağlamlarında değişmeden sabit kalır:

Presente (Şimdiki zaman bağlamı): habiendo
Pretérito (Geçmiş zaman bağlamı): habiendo
Imperfecto (Hikaye geçmiş zaman bağlamı): habiendo
Condicional (Şart zamanı bağlamı): habiendo
Futuro (Gelecek zaman bağlamı): habiendo
Subjuntivo (Dilek-şart kipi bağlamı): habiendo

2. Adım: Ardından, asıl fiilin geçmiş zaman ortacı (Participio) şeklini kullanırız. Bu ortaç şekli, düzenli fiillerin “-ar” son ekini “-ado” olarak değiştirerek veya “-er / -ir” son ekini “-ido” olarak değiştirerek oluşturulur.

Örnekler Tablosu:

İspanyolca Bileşik Ulaç	Türkçe Karşılığı (Anlamı)
Habiendo dormido	Uyumuş olarak / Uyuduktan sonra
Habiendo comido	Yemiş olarak / Yedikten sonra
Habiendo vivido	Yaşamış olarak / Yaşadıktan sonra
Habiendo aprendido	Öğrenmiş olarak / Öğrendikten sonra
Habiendo hablado	Konuşmuş olarak / Konuştuktan sonra

Kullanım Alanı ve Sınırları

Bileşik ulaç yapısı genellikle resmi, edebi veya akademik metinlerde karşımıza çıkar. Günlük konuşma dilinde bu yapının kullanımı oldukça sınırlıdır. Günlük dilde geçmiş bir eylem sonrasını anlatmak için bileşik ulaç yerine “Después de + Mastar” kalıbı veya standart geçmiş zaman çekimleri (Pretérito Perfecto / Pluscuamperfecto) çok daha yaygın olarak tercih edilir:

Konuşma Dili Örneği: .
Después de estudiar mucho, aprobé el examen.
Çok çalıştıktan sonra sınavı geçtim

Participle (ortaç)

İspanyolca’da fiilimsiler listesinin üçüncü ve son üyesi Participio (Ortaç) yapısıdır. Türkçedeki “sıfat-fiil” kavramına denk gelir.

Fiillerden türetilen bu kelimeler; bir durumu, nesneyi nitelemek için sıfat görevinde ya da bitmiş geçmiş zaman yapılarını kurmak için yardımcı eylemlerle birlikte kullanılırlar.

Ortaç (Participio) Nasıl Oluşturulur?

Düzenli fiillerin mastar ekleri (-ar, -er, -ir) atılarak yerlerine şu ekler getirilir:

-ar grubu fiiller “-ado” takısı alır:
- Hablar (Konuşmak) → Hablado (Konuşulmuş / Konuşulan)
- Lavar (Yıkamak) → Lavado (Yıkanmış)
-er ve -ir grubu fiiller “-ido” takısı alır:
- Comer (Yemek yemek) → Comido (Yenmiş / Yenen)
- Vivir (Yaşamak) → Vivido (Yaşanmış)

Okunmuş kitap → El libro leído

Yıkanmış elma.
La manzana lavada.

İspanyolcada Ortaç (Participio) Türleri ve Kuralları

İspanyolca dil bilgisinde ortaçlar kullanım alanlarına ve yapılarına göre üç temel kuralla incelenir:

Düzenli Ortaçlar (Participios Regulares): Yukarıda belirtildiği gibi doğrudan “-ado” ve “-ido” ekleri alan kurallı fiillerdir (Hablado, comido, vivido).
Düzensiz Ortaçlar (Participios Irregulares): Bazı yaygın fiiller bu ekleri almaz, tamamen değişerek düzensiz bir ortaç formu oluştururlar. Öğrencilerin bu kalıpları ezberlemesi gerekir:
- Hacer (Yapmak) → Hecho (Yapılmış / Yapılan)
- Decir (Söylemek) → Dicho (Söylenmiş / Söylenen)
- Escribir (Yazmak) → Escrito (Yazılmış / Yazılan)
- Ver (Görmek) → Visto (Görülmüş / Görülen)
Sıfat Uyumu Kuralı: Ortaç, tek başına bir sıfat olarak ismi nitelediğinde, nitelediği ismin cinsiyetine (eril/dişil) ve sayısına (tekil/çoğul) göre son ekini değiştirmek zorundadır:
- El coche lavado (Yıkanmış araba – Eril/Tekil)
- La manzana lavada (Yıkanmış elma – Dişil/Tekil)
- Las manzanas lavadas (Yıkanmış elmalar – Dişil/Çoğul)

Not: Ortaçlar “Haber” yardımcı fiili ile birleşip geçmiş zamanı oluştururken (Örn: He hablado = Konuştum) kesinlikle cinsiyet veya çoğulluk uyumuna girmezler, her zaman sabit kalırlar.

İspanyolca’da participle, “participio” olarak adlandırılıyor. Participles, fiillerin çeşitli zaman ve kip formlarında kullanılan sıfat-fiil halidir. İngilizcede olduğu gibi, İspanyolca’da participle de fiillere eklerin getirilmesiyle oluşturuluyor.

İspanyolca’da üç tür participle var:

İspanyolca Ulaç Takıları (Gerundio Ekleri)

Present Participle)

İngilizcedeki fiillere eklenen “-ing” takısı (Present Participle), İspanyolcada Gerundio (Ulaç) yapısına denk gelir. Ancak İspanyolca ulaçlar Türkçedeki sıfat-fiiller (konuşan, yiyen) gibi nesneleri nitelemek için sıfat olarak doğrudan kullanılamazlar. Sadece süregelen eylemleri veya eylemin nasıl yapıldığını (konuşarak, yiyerek) anlatırlar.

Düzenli Ulaç Çekimleri Tablosu

-ar ile biten fiiller “-ando” takısı alır.
-er ve -ir ile biten fiiller “-iendo” takısı alır.

Fiil (Mastar)	Ulaç (Gerundio) Formu	Türkçe Karşılığı (Eylem Esnasında)
Hablar (Konuşmak)	hablando	Konuşarak / Konuşuyor
Comer (Yemek)	comiendo	Yiyerek / Yiyor
Escribir (Yazmak)	escribiendo	Yazarak / Yazıyor
Cantar (Şarkı söylemek)	cantando	Şarkı söyleyerek / Şarkı söylüyor
Correr (Koşmak)	corriendo	Koşarak / Koşuyor
Bailar (Dans etmek)	bailando	Dans ederek / Dans ediyor
Vivir (Yaşamak)	viviendo	Yaşayarak / Yaşıyor
Caminar (Yürümek)	caminando	Yürüyerek / Yürüyor

Düzensiz Ulaç Formları (Kök Değişimi)

İspanyolcada ulaç formunda asıl düzensizlik gösteren fiiller, kökündeki ünlü harfi değişen (o -> u veya e -> i) fiiller ile “ir” fiilidir. İşte en yaygın gerçek düzensiz ulaçlar:

Dormir (Uyumak) → durmiendo (Kök değişimi: o -> u)
Decir (Söylemek) → diciendo (Kök değişimi: e -> i)
Venir (Gelmek) → viniendo (Kök değişimi: e -> i)
Ir (Gitmek) → yendo (Özel yazım değişimi)

Ulaçların Sürekli Zamanda (Estar + Gerundio) Kullanım Örnekleri:

Ulaç formları, bir eylemin tam şu an yapıldığını nitelemek için kurallı olarak kullanılır:

Estoy abriendo la puerta. → Kapıyı açıyorum.
Está diciendo la verdad. → Doğruyu söylüyor.
Estoy haciendo mi tarea. → Ödevimi yapıyorum.
Vamos yendo al cine. → Sinemaya gidiyoruz.
Estoy poniendo la mesa. → Masayı kuruyorum.
Estoy siendo honesto. → Dürüst oluyorum.
Estamos teniendo una fiesta. → Bir parti veriyoruz.
Están viniendo tarde. → Geç geliyorlar.

Geçmiş Zaman Ortacı (Past Participle / Participio)

İspanyolca geçmiş zaman ortacı, İngilizcedeki “-ed” takılı (Past Participle) yapılara denk gelir. Eylemin bitmiş, tamamlanmış halini gösterir. Düzenli fiillerde şu eklerle kurulur:

-ar grubu fiiller “-ado” takısı alır.
-er ve -ir grubu fiiller “-ido” takısı alır.

Düzenli Geçmiş Zaman Ortacı Tablosu:

Hablar (Konuşmak) → hablado (Konuşulmuş)
Comer (Yemek) → comido (Yenmiş)
Escribir (Yazmak) → escrito (Düzensiz istisnadır; yazılmış)

Sıfat-Fiillerin Sıfat Görevinde Kullanımı

Ortaçlar (veya fiillerden türetilen özel sıfatlar) İspanyolcada isimleri nitelemek amacıyla sıfat görevinde yaygınca kullanılır:

Akan su / Cari su → el agua corriente.
İlginç bir kitap→ un libro interesante

Fiilden Türetilen Zarflar (Adverbios en -mente)

İngilizcedeki “-ly” takısıyla yapılan durum zarfları (quickly, happily), İspanyolcada sıfatların dişil formunun sonuna “-mente” eki getirilerek oluşturulur. Bu yapılar fiilimsilerden (participle) tamamen bağımsız, bağımsız zarf kategorisindedir:

Hızlıca koştu. → Corrió rápidamente. (rápidamente: Hızlıca).
Mutlu bir şekilde gülümsedi. → Ella sonrió felizmente. (felizmente: Mutlu bir şekilde)

Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.

İçindekiler