Ser ve estar dışında kullanılan İspanyolca’nın en temel ve en çok yardımcı fiil olarak kullanılan Haber-hacer konusunu işleyeceğiz.
Haber
“Haber” fiili tek başına kullanıldığında “Var / Bulunmak” anlamına gelse de (Örn: Hay = Var), en yaygın ve asıl kullanımı yardımcı fiil olarak bileşik zamanları (tiempos compuestos) oluşturmaktır.
İngilizcedeki perfect tenses yapılarında kullanılan yardımcı “have” fiilinin İspanyolcadaki tam karşılığıdır. Türkçedeki cümlelere “-di / -miş” geçmiş zaman anlamları katar.
Bileşik zamanları oluştururken formülümüz her zaman şu şekildedir:
Haber (Zamana göre çekimi)+ {Ana Fiilin Ortaç Hali (Participio)
| Şahıs Zamiri | Pretérito Perfecto (Yakın Geçmiş Zaman) | Pretérito Pluscuamperfecto (Miş’li Geçmiş Zaman) | Futuro Perfecto (Gelecekte Tamamlanmış) | Condicional Compuesto (Koşullu Geçmiş Zaman) |
|---|---|---|---|---|
| Yo | he hablado / comido | había hablado / comido | habré hablado / comido | habría hablado / comido |
| Tú | has hablado / comido | habías hablado / comido | habrás hablado / comido | habrías hablado / comido |
| Él / Ella / Ud. | ha hablado / comido | había hablado / comido | habrá hablado / comido | habría hablado / comido |
| Nosotros | hemos hablado / comido | habíamos hablado / comido | habremos hablado / comido | habríamos hablado / comido |
| Vosotros | habéis hablado / comido | habíais hablado / comido | habréis hablado / comido | habríais hablado / comido |
| Ellos / Ellas / Uds. | han hablado / comido | habían hablado / comido | habrán hablado / comido | habrían hablado / comido |
Örnek: Yo he hablado.
Konuştum.
Ella había comido.
Yemişti.
Birleşik Zamanların Oluşturulması
“Haber” fiili, ana fiilin geçmiş ortaç (participio) hali ile birlikte kullanılarak İspanyolcadaki bileşik zamanları (tiempos compuestos) oluşturur. Bileşik zamanların yapısını ve yardımcı fiil olan “haber”in hangi zaman çekimleriyle birleştiğini şu şekilde hatırlayalım:
| Zaman | Zaman | Oluşumu |
|---|---|---|
| Şimdiki zaman hikayesi | Pretérito Perfecto Compuesto | haber (şimdiki zaman) + participio pasado |
| Miş’li Geçmiş Zamanın Hikayesi | Pretérito Pluscuamperfecto | haber (Imperfecto) + Geçmiş Ortaç |
| Miş’li Gelecek Zaman | Futuro Perfecto | haber (gelecek zaman) + participio pasado |
| Şart Kipinin Geçmiş Zamanı | Condicional Compuesto | haber (şart kipi) + participio pasado |
Pretérito Perfecto Compuesto (Yakın Geçmiş)
Bu zaman yapısı; içinde bulunduğumuz zaman dilimiyle (bugün, bu hafta, bu yıl gibi) bağı kopmamış, yakın geçmişte tamamlanmış eylemleri ifade etmek için kullanılır.
Formül: haber (şimdiki zaman çekimi) + Geçmiş Ortaç (Participio)
örneğin;
haber (şimdiki zaman) + geçmiş ortaç.
Yo he comido.
Ben yedim / Yemiş oldum.
Tú has hablado.
Sen konuştun / Konuşmuş oldun.
Él ha vivido aquí.
O burada yaşadı / Yaşamış oldu.
Nosotros hemos estudiado.
Biz çalıştık / Çalışmış olduk.
Vosotros habéis escrito.
Siz yazdınız / Yazmış oldunuz.
Ellos han visto.
Onlar gördüler / Görmüş oldular.
Pretérito Pluscuamperfecto (Miş’li Geçmiş Zamanın Hikayesi)
Geçmişte gerçekleşmiş bir eylemden, daha önce tamamlanmış olan “geçmişin geçmişi” eylemleri ifade etmek için kullanılır.
Formül: haber (Imperfecto çekimi) + Geçmiş Ortaç (Participio)
mesela;
Biz çalışmıştık.
Nosotros habíamos estudiado.
örneğin;
haber (geçmiş zaman – imperfecto) + geçmiş ortaç.
Yo había comido.
Ben yemiştim.
Tú habías hablado.
Sen konuşmuştun.
Él había vivido aquí.
O burada yaşamıştı.
Vosotros habíais escrito.
Siz yazmıştınız.
Ellos habían visto.
Onlar görmüşlerdi.
Futuro Perfecto (Miş’li Gelecek Zaman)
Gelecekte belirli bir andan veya başka bir eylemden önce çoktan tamamlanmış olacak eylemleri ifade eder.
Formül: haber (Futuro çekimi) + Geçmiş Ortaç (Participio)
örneğin;
O zamana kadar yemiş olacağım.
Tú habrás hablado con él.
örneğin;
haber (gelecek zaman) + geçmiş ortaç.
Yo habré comido para entonces.
Onunla konuşmuş olacaksın.
Él habrá vivido muchas experiencias.
O birçok deneyim yaşamış olacak.
Nosotros habremos estudiado mucho.
Biz çok çalışmış olacağız.
Vosotros habréis escrito un libro.
Siz bir kitap yazmış olacaksınız.
Ellos habrán visto la película.
Onlar filmi görmüş olacaklar.
Condicional Compuesto (Şart Kipinin Geçmiş Zamanı)
Geçmişte gerçekleşmemiş, şartlara bağlı olası durumları veya pişmanlıkları ifade eder (“-miş olurdum” anlamı katar).
Formül: haber (Condicional çekimi) + Geçmiş Ortaç (Participio)
örneğin;
Aç olsaydım yerdim / yemiş olurdum.
Tú habrías hablado con ella.
örneğin;
haber (şart kipi) + geçmiş ortaç.
Yo habría comido si hubiera tenido hambre.
Onunla konuşurdun / konuşmuş olurdun.
Él habría vivido en otro país.
O başka bir ülkede yaşardı / yaşamış olurdu.
Nosotros habríamos estudiado más.
Biz daha çok çalışırdık / çalışmış olurduk.
Vosotros habríais escrito una carta.
Siz bir mektup yazardınız / yazmış olurdunuz.
Ellos habrían visto el partido.
Onlar maçı izlerlerdi / izlemiş olurlardı.
Haber de
“Haber de + mastar” Yapısı (Gereklilik İfadesi)
“Haber” fiili bazen “de” edatıyla birlikte bir mastarla kullanılarak gereklilik veya zorunluluk ifade eder. Mesela bu yapı Türkçedeki “-meli, -malı” anlamına yakın bir anlam taşır. Ancak bu kullanım “tener que + mastar” kadar yaygın değildir.
örneğin;
Hay que estudiar.
Çalışmak gerekiyor. Burada “haber” fiilinin impersonal “hay” formu kullanılmıştır.
Hemos de terminar el proyecto.
Projeyi bitirmeliyiz. Daha resmi bir ifade
Önemli Hatırlatma (Hay que + Mastar): Eğer zorunluluk kişiye özel değil de genel bir gereklilikse, haberfiilinin kişisiz formu olan “Hay” kullanılır.
Hay que estudiar.
Çalışmak gerekiyor / Çalışılmalı. – Kişi belirtmeden genel zorunluluk
Örneğin;
Gitmek( ayrılmak ) zorundayım.
Haber de salir.(ayrılmak)
Haber + Geçmiş Ortaç (Participio: -ado / -ido)
Bu yapı, yakın geçmişte tamamlanmış eylemleri (Pretérito Perfecto Compuesto) ifade etmek için kullanılır. Yardımcı fiil olan haber özneye göre çekimlenirken, ana fiil ortaç halinde kalır.
Tú has venido.
Sen geldin. / Kelime analizi: venir + has
Örneğin;
Dormir(uyumak) + he : dormiré(ben uyuyacağım.
Nosotros hemos dormido.
Biz uyuduk. / Kelime analizi: dormir + hemos
we have slept
Varlık Bildirme Kullanımı (Hay / Var)
“Haber” fiilinin bir diğer temel görevi de bir şeyin varlığını ifade etmektir. İngilizcedeki “There is / There are”yapısının tam karşılığıdır. İspanyolcada varlık belirtirken şimdiki zamanda sadece “HAY” formu kullanılır.
Örneğin;
Evde üç adam var.
Hay tres hombres en casa.
There are three men at home.
Hacer (Yapmak, Etmek)
“Hacer” fiili, İspanyolcada çok geniş bir anlam yelpazesine sahip olan ve “yapmak, etmek” anlamına gelen en temel fiillerden biridir. Birçok farklı bağlamda ve deyimde karşımıza çıkar.
Her bir bileşik zaman (tiempos compuestos), “haber” yardımcı fiilinin ilgili zamandaki çekimi ve ana fiilin geçmiş ortaç (participio) haliyle oluşturulur.
Geçmiş ortaç Halleri
- Haber: habido
- Tener: tenido
- Hacer: hecho (düzensiz)
Devamında, aşağıdaki gibi “haber”, “tener” ve “hacer” fiillerinin yardımcı fiil olarak kullanıldığı ve kendi geçmiş ortaç halleriyle birleşerek oluşturdukları bileşik zamanları gösteren tablolar bulunmaktadır. Mesela;
Hacer Fiilinin Bileşik Zaman Çekim Tablosu
| Şahıs | Pretérito Perfecto Compuesto | Pretérito Pluscuamperfecto | Futuro Perfecto | Condicional Compuesto |
|---|---|---|---|---|
| Yo | he hecho | había hecho | habré hecho | habría hecho |
| Tú | has hecho | habías hecho | habrás hecho | habrías hecho |
| Él / Ella / Ud. | ha hecho | había hecho | habrá hecho | habría hecho |
| Nosotros | hemos hecho | habíamos hecho | habremos hecho | habríamos hecho |
| Vosotros | habéis hecho | habíais hecho | habréis hecho | habríais hecho |
| Ellos / Ellas / Uds. | han hecho | habían hecho | habrán hecho | habrían hecho |
Yapmak, Etmek (Genel Anlamda)
En temel anlamı bir eylemi gerçekleştirmektir. Şimdiki zaman (Presente) örnekleri şu şekildedir:
örneğin;
Ben ödevimi yapıyorum.
Tú haces deporte.
örneğin;
Biz bir kek yapıyoruz.
Vosotros hacéis mucho ruido.
örneğin;
Yo hago mi tarea.
Sen spor yapıyorsun.
Él hace una pregunta.
O bir soru soruyor.
Nosotros hacemos un pastel.
Siz çok gürültü yapıyorsunuz.
Ellos hacen planes para el fin de semana.
Onlar hafta sonu için plan yapıyorlar.
Hava Durumu İfadelerinde Kullanımı
“Hacer” fiili, hava durumuyla ilgili birçok ifadede kullanılır. Bu durumlarda genellikle impersonal (öznesiz) olarak üçüncü tekil şahısta (“hace”) kullanılır.
örneğin;
Hace frío. (Hava soğuk.).
Hace calor. (Hava sıcak.).
Hace viento. (Rüzgar esiyor.).
Hace sol. (Güneşli.).
Hace buen tiempo. (Hava güzel.).
Hace mal tiempo. (Hava kötü.)
Geçmiş Zaman Örnekleri:
örneğin;
Bugün hava soğuktu.
Hoy hacía frío.
It was cold today.
Dün hava çok sıcaktı
El clima hizo muy caluroso ayer.
The weather was very hot yesterday.
Zaman İfadelerinde Kullanımı (Geçen Zamanı Belirtme)
Geçen zamanı belirtmek için “Hace + zaman ifadesi + que” yapısı kullanılır. Türkçe karşılığı “-dir, -dır” veya “oldu” anlamlarına gelir.
örneğin;
Hacer calor: Sıcak olmak.
örneğin;
Hace mucho tiempo que no te veo.
Seni uzun zaman oldu görmeyeli.
Hace una hora que empezó la película.
Film başlayalı bir saat oldu.
örneğin;
Hace dos años que vivo aquí.
İki yıldır burada yaşıyorum.
He estado viviendo en Italia durante dos años.
iki yıldır italyada yaşıyorum.
örneğin;
Hacer frío: Soğuk olmak.
Hacer buen tiempo: Hava güzel olmak
Sık Kullanılan Deyimsel Yapılar
“Hacer” fiili İspanyolcada kalıplaşmış birçok deyimde yer alır ve kendilerine özgü anlamlar taşırlar:
örneğin;
Alışveriş yapmak.
Hacer un viaje.
örneğin;
Birini dinlemek, önemsemek.
Hacer la compra.
örneğin;
Hacer una pregunta.
Soru sormak.
Hacer un favor.
İyilik yapmak.
Hacer caso a alguien.
Seyahat etmek.
Hacer amigos.
Arkadaş edinmek.
“Hacer” fiili İspanyolca’da “yapmak” anlamına gelir. Bu fiil geniş anlamıyla birçok bağlamda kullanılır ve çeşitli anlamlara gelebilir.
Genel anlamda bir şey yapmak, bir eylem gerçekleştirmek
Örneğin;
Ödev yapmak
Hacer la tarea
Mesela;
Egzersiz yapmak.
Hacer ejercicio
örneğin;
Hacer una pregunta: Soru sormak
Yakın Gelecek Zaman Planları (Ir a + Hacer)
Gelecekte bir eylemi gerçekleştireceğimizi belirtirken Ir a + Hacer kalıbını kullanırız:
Örneğin;
Saçımı yapacağım.
Voy a Hacer mi cabello
Bir kek yapacağım
Voy a hacer un pastel
arabamı yapacağım.
Voy a hacer mi coche.
Bir işi yapmak, bir meslek ya da faaliyetle uğraşmak.
örneğin;
Hacer negocios: İş yapmak
örneğin;
Hacer pan: Ekmek yapmak.
Hacer música: Müzik yapmak.
Dikkat çekmek, fark yaratmak.
örneğin;
Hacer la diferencia: Fark yaratmak.
Hacerse notar: Dikkat çekmek
Bir şeyi tamamlamak, bitirmek.
Hacer la cama: Yatağı düzeltmek.
Hacer las maletas: Valiz yapmak
Bunlar sadece bazı örneklerdir ve açıkcası “hacer” fiili daha birçok anlamda kullanılabilir. Anlamı, cümle bağlamına ve kullanım şekline göre değişiklik gösterebilir.
Zaman İfadelerinde “Hace” Kullanımı (Geçen Zamanı Belirtme)
İspanyolcada “Hace + Zaman Süresi” kalıbı, Türkçedeki “… önce” anlamına gelir ve geçmişte tamamlanmış eylemleri anlatırken sıkça kullanılır.
“Ne kadar zaman geçti?” Sorusuna Cevap Verirken
örneğin;
On gün önce hastalandım.
Me enfermé hace diez días.
Örneğin;
Üç gün önce aldım.
Lo compré hace tres días.
Ne kadardır devam ediyor?
Örneğin;
Este auto fue vendido hace dos años.
Bu araba iki yıl önce satıldı.
This car has been sold two years ago.
TEST
Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.