İspanyolca’da fiil türleri arasındaki zamir fiiller yani “pronominal verb” olarak da bilinen fiiller, bir zamirle birlikte kullanılan özel fiillerdir.
İçindekiler
- Sınıflandırılması
- 1. Refleksif Fiiller (Reflexivos):
- 2. Reciprocal Fiiller (Recíprocos):
- 3. Passive Fiiller (Pronominales Pasivos):
- 4. Reciprocal Passive Fiiller (Recíprocos Pasivos):
- Kurallar
- Dönüşlü fiiller
- Vurgusuz şahıs zamirleri ile kullanımı
- Karşılıklı fiiller
- hem dönüşlü hem karşılıklı
- Anlam Değişikliği (Change in Meaning)
- Vurgu ve Duygusallık (Emphasis and Emotion)
İspanyolca zamir fiiller (verbos pronominales), fiilin eyleminin özneye geri döndüğünü veya öznenin kendisi üzerinde gerçekleştiğini ifade eden fiillerdir. Bu fiiller, mastar halinde “-se” ekiyle birlikte gelirler (örneğin: lavarse – yıkanmak).
Çekimlenirken bu “-se” eki, öznenin şahsına uygun bir dönüşlü zamire dönüşür.
Zamir fiiller, bir şeyin ne yapıldığını belirtirken doğrudan bir nesneye ihtiyaç duyarlar ve ayrıca bu nesne, fiilin kendisi içinde yer alır. Örneğin:
Acostarse – Yatmak:
örneğin;
Me acuesto temprano. (Erken yatarım.).
Nos acostamos tarde. (Geç yatarız.)
Vestirse – Giyinmek:
örneğin;
Te vistes rápido. (Hızlı giyinirsin.).
Nos vestimos elegantemente. (Elegant bir şekilde giyiniriz.).
Ella se viste rápidamente. (O hızlıca giyiniyor.)
Lavarse – Yıkanmak:
örneğin;
Yo me lavo. (Ben yıkanıyorum.)
Tú te lavas. (Sen yıkanıyorsun.)
Él/Ella/Usted se lava. (O yıkanıyor.)
Nosotros/Nosotras nos lavamos. (Biz yıkanıyoruz.)
Vosotros/Vosotras os laváis. (Siz yıkanıyorsunuz.)
Ellos/Ellas/Ustedes se lavan. (Onlar yıkanıyorlar.)
örneğin;
Me lavo las manos. (Ellerimi yıkarım.).
Se lavan la cara. (Yüzlerini yıkarlar.)
Sentarse – Oturmak:
örneğin;
Te sientas allí. (Oraya oturursun.).
Nos sentamos juntos. (Birlikte otururuz.)
Levantarse – Kalkmak:
örneğin;
Me levanto temprano. (Erken kalkarım.).
Se levantan tarde. (Geç kalkarlar.)
despertarse (uyanmak):
Yo me despierto temprano. (Erken uyanırım.)
Sınıflandırılması
İspanyolca’da, zamir fiiller ya da pronominal fiiller (pronominales) olarak adlandırılan bu yapılar, bir zamirle birlikte kullanılan özel fiillerdir. Bu fiiller, öznenin veya nesnenin belirli bir ilişkisini ifade ederler. Şimdi fiillerin sınıflandırılması ve kurallarına bakalım.
1. Refleksif Fiiller (Reflexivos):
Kullanım: Fiilin öznesi ve nesnesi aynı kişiyse ve eylem kendisine uygulanıyorsa kullanılıyor.
Örneğin:
Me lavo. Kendimi yıkarım.
Te peinas. Kendini tararsın.
Se duerme. Kendisi uyur.
2. Reciprocal Fiiller (Recíprocos):
Kullanım: Bir grup insan veya şey birbirine eylemi uyguluyorsa kullanılıyor.
Örneğin:
Nos abrazamos. Birbirimizi kucaklarız.
Se besan. Birbirlerini öperler.
3. Passive Fiiller (Pronominales Pasivos):
Kullanım: Fiil, öznenin kontrolü dışında gerçekleşiyorsa kullanılıyor.
Örneğin:
Se vendieron todas las entradas. Bütün biletler satıldı.
Se construyó un nuevo puente. Yeni bir köprü inşa edildi.
4. Reciprocal Passive Fiiller (Recíprocos Pasivos):
Kullanım: Hem pasif hem de karşılıklı bir eylemi ifade eder.
Örneğin:
Se fueron invitados por la empresa. Şirket tarafından davet edilmişlerdi.
Se vendieron todas las propiedades. Bütün mülkler satıldı.
Kurallar
- Zamir fiiller, genellikle belirli fiil çekimlerine tabidir.
- Zamirler, fiilin öncesinde veya sonrasında yer alabilir.
- İkinci şahıs singular (tú) için “te,” üçüncü şahıs singular (él/ella/usted) için “se,” ve üçüncü şahıs plural (ellos/ellas/ustedes) için “se” kullanılıyor.
- İlk şahıs singular (yo) için zamir fiil kullanımı isteğe bağlıdır; bu durumda, eylemin şahsını daha vurgulu hale getirir.
Zamir fiiller vurgusuz şahıs zamirleri ile kullanılıyor.
- Dönüşlü fiiller
- Karşılıklı fiiller
Dönüşlü fiiller
İspanyolca’da dönüşlü fiiller, fiilin yapısına eklenen “se” zamiri ile belirtilen ve eylemin doğrudan nesneye değil, özneye geri döndüğünü veya etkilediğini ifade eden fiillerdir. Özne ile nesne arasında ilişki kurar.
Dönüşlü fiillerin kullanımı, eylemin doğası ve anlamıyla ilgilidir. Hareketi yapan ve yöneldiği kişi aynıysa dönüşlü fiil olur. Fiil özneye döner. Şimdi bazı örnek kullanımlara bakalım.
Fiilin eylemi özne tarafından yapılır ve doğrudan özneyi etkiliyır.
- Özne hem eylemi yapan hem de eylemden etkilenen kişidir.
- Genellikle vücut bakımı, kişisel rutinler ve bazı duygusal durumları ifade ederler.
- Türkçedeki “-inmek, -ilmek” (dönüşlü anlamda) veya “kendi kendine” gibi ifadelerle karşılanabiliyor.
Örneğin:
Levantarse: (Kalkmak)
Özne kendini yukarıya kaldırır veya yataktan kalkar.
Me levanto temprano. (Erken kalkıyorum.)
Llamarse: (Adı olmak)
Öznenin kendisine bir isim vermek veya adlandırmak için kullanılıyor.
Me llamo María. (Adım María.)
Sentarse: (Oturmak)
Özne kendini bir yere oturtur.
Me siento en el sofá. (Kanepede oturuyorum.)
Bañarse: (Yıkanmak)
Özne kendini yıkar.
Me baño en la ducha. (Duşta yıkanıyorum.)
Vestirse: (Giyinmek)
Özne kendini giydirir.
Me visto rápidamente. (Hızlıca giyinirim.)
Acostarse: (Yatmak)
Özne kendini yatağa yatırır.
Me acuesto tarde. (Geç yatarım.)
İspanyolca’da daha fazla dönüşlü fiil bulunmaktadır, ancak bu örnekler yaygın olanlardır.
Vurgusuz şahıs zamirleri ile kullanımı
Dönüşlü fiiller, eylemin doğrudan etki aldığı ve aynı zamanda eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğu durumları ifade eder. İspanyolca’da dönüşlü fiillerin kullanımında, öznenin şahıs zamiri olarak vurgusuz şahıs zamirleri kullanılıyor.
Dönüşlü zamirlerle kullanılan şahıs zamirleri;
| Tekil | Çoğul | ||
|---|---|---|---|
| Me | beni | Nos | bizi |
| Te | seni | Os | sizi |
| Le | onu | Les | onlara |
İşte dönüşlü fiillerle kullanılan vurgusuz şahıs zamirlerinin örnekleri:
Örneğin;
Nos divertimos mucho en la fiesta. Partide çok eğlendik.
örneğin;
Me levanto temprano. (Erken kalkıyorum.).
Te lavas las manos. (Ellerini yıkıyorsun.).
Se peina frente al espejo. (Ayna karşısında saçını tarar.).
Os sentáis en el sofá. (Kanepede oturuyorsunuz.).
Se despiden de sus amigos. (Arkadaşlarına veda ediyorlar.)
Yukarıdaki örneklerde, dönüşlü fiillerin öznesi olarak kullanılan şahıs zamirleri “me”, “te”, “se”, “nos” ve “os” şeklindedir. Bu zamirler, fiilin doğrudan etki aldığı ve aynı zamanda eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğu durumları ifade etmek için kullanılır.
Örneğin, “me levanto” ifadesinde “me”, eylemin doğrudan etki aldığı ve eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğunu belirtir ve “kendimi kalkıyorum” anlamını taşır. Benzer şekilde, diğer şahıs zamirleri de aynı mantıkla kullanılır.
Dönüşlü fiillerde kullanılan şahıs zamirleri, eylemin doğrudan etki aldığı ve aynı zamanda eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğu durumları vurgulamak için kullanılır. Bu zamirler, İspanyolca’da dönüşlü fiillerin önemli bir parçasıdır ve doğru kullanıldığında cümleye anlam katmaktadır.
örneğin;
Adam oğlunu uyandırıyor.
El hombre despierta a su hijo.geçişli Fiil.
Adam uyanır.
El hombre se despierta (olay oğlu ile ilgiliyken adama döndü.dönüşlü Fiil oluştu.
Kadın oğlunu uyandırdı.geçişli
La mujer despertó a su hijo.
Kadın uyandı.dönüşlü
La mujer se despertó
Alfabe sırasına göre ispanyolca fiil türleri çeşitlerinden dönüşlü fiillere örnekler…
Dönüşlü fiiller
| İspanyolca | Türkçe Anlamı |
|---|---|
| aburrirse | sıkılmak |
| acercarse | yakınlaşmak |
| acordarse de | hatırlamak |
| acostarse | yatağa gitmek |
| acostumbrarse a | alışmak |
| afeitarse | tıraş olmak |
| aficionarse a | ilgilenmek |
| alegrarse | mutlu olmak |
| alejarse de | uzaklaşmak |
| animarse | neşelendirmek |
| arreglarse | hazırlanmak, giyinmek |
| apartarse de | uzaklaşmak |
| apoderarse de | ele geçirmek |
| apoyarse en | destek vermek |
| apresurarse a | acele etmek |
| aprovecharse de | faydalanmak |
| asustarse | korkmak |
| atreverse a | cesaret etmek |
| bañarse | banyo yapmak |
| burlarse de | eğlenmek |
| caerse | düşmek |
| calmarse | sakinleşmek |
| cansarse de | sıkılmak |
| casarse con | evlenmek |
| cepillarse | fırçalamak (diş, saç) |
| colocarse de | bir iş bulmak |
| colocarse | iş bulmak |
| comerse | bir şey yemek |
| compadecerse de | üzülmek, sempati duymak |
| complacerse en | zevk almak |
| conformarse con | kabul etmek, uymak |
| contentarse con | neşelendirmek |
| convertirse en | dönüşmek |
Dönüşlü fiiller
| İspanyolca | Türkçe Anlamı |
|---|---|
| darse cuenta de | karar vermek |
| dedicarse a | kendini adamak |
| despedirse de | veda etmek |
| desayunarse | kahvaltı yapmak |
| despertarse | uyanmak |
| despojarse de | pes etmek |
| desvestirse | soyunmak |
| dirigirse a | ilerlemek, birisine hitap etmek |
| disponerse a | hazırlamak |
| divertirse de | eğlenmek |
| dormirse | uykuya gitmek |
| ducharse | duş almak |
| emocionarse | heyecanlanmak |
| echarse a | başlamak |
| empeñarse en | ısrar etmek |
| enamorarse de | aşık olmak |
| encargarse de | sorumlu olmak |
| encogerse de hombros | omuz silkmek |
| encontrarse con | buluşmak |
| enfermarse | hastalanmak |
| enojarse | sinirlenmek |
| enterarse de | öğrenmek |
| entenderse con | kabul etmek |
| exponerse a | riski ortaya koymak |
| exponerse de | risk almak |
| fijarse en | dikkat etmek |
| fiarse de | güvenmek |
| fiarse en | güvenmek |
| jugarse | riske almak |
| lastimarse | yaralanmak |
| lavarse | vücudun bir parçasını yıkamak |
| levantarse | ayağa kalkmak |
| maquillarse | makyaj yapmak |
| marearse | hastalanmak |
| meterse con | mücadele etmek |
| meterse en | içine almak |
| motivarse a | motive etmek |
| moverse | taşımak |
| mudarse | bulunduğu yeri değiştirmek |
| negarse a | reddetmek |
| obsesionarse con | takıntı yapmak |
| ocuparse de | bakmak |
| olvidarse de | unutmak |
| parecerse a | benzemek |
| peinarse | fırçalamak |
| ponerse | giyinmek |
| ponerse de acuerdo | anlaşma yapmak |
| ponerse en camino | yoluna devam etmek |
| preocuparse de | endişelenmek |
| prepararse a | hazırlamak |
| probarse | denemek |
| quebrarse | kırmak |
| quejarse de | şikayet etmek |
| quedarse | kalmak |
| quemarse | yanmak |
| quitarse | giysi çıkarmak |
| reirse de | gülmek |
| resignarse a | çözmek |
| resolverse a | istifa etmek |
| romperse | kırmak (kol, bacak vb.) |
| secarse | kurutmak |
| sentarse | oturmak |
| sentirse | hissetmek |
| servirse | kendine yardım etmek |
| suicidarse | kendini öldürmek |
| tratarse de | biriyle ilişki kurmak |
| vestirse | giyinmek |
Örneklerle daha iyi ezberleyebilirsiniz.
ÖRNEĞİN;
Me levanté temprano para despedirse de .
Vedalaşmak için erken kalktım.
I got up early to say goodbye to .
Örneğin:
Hastalanmak istemiyorum.
No quiero enfermarme.
I don’t want to get sick.
Örneğin:
Anneme benzemek güzel.
Es lindo parecerse a mi mamá.
It’s nice to look like my mom.
Karşılıklı fiiller
Fiilin eylemi iki veya daha fazla özne tarafından karşılıklı olarak yapılır.
İspanyolca’da karşılıklı fiillerin birçok örneği vardır. Karşılıklı fiiller, eylemin karşılıklı olarak birden fazla özne arasında gerçekleştiği durumları ifade eder. Bu fiiller, İngilizce’deki “reciprocal verbs” olarak da bilinir. İspanyolca’da karşılıklı fiillerin kullanımı, eylemin öznenin birbirine karşılıklı olarak uygulandığı anlamını taşır.
Türkçedeki “-işmek” ekiyle ifade edilebilir. Bu kullanım genellikle çoğul öznelerle ortaya çıkar.
Örneğin:
- Hablarse: Birbirleriyle konuşmak.
- Encontrarse: Birbirini buluşmak.
Yukarıdaki örneklerde, fiillerin “se” takısı ile kullanıldığına dikkat edin. Bu takı, karşılıklı eylemi ifade etmek için kullanılır. Örneğin, “abrazarse” fiili, “birbirini kucaklamak” anlamına gelir. Benzer şekilde, diğer örneklerde de fiiller, eylemin karşılıklı olarak gerçekleştiği durumları ifade eder.
Karşılıklı fiiller, İspanyolca’da yaygın olarak kullanılan bir yapıdır ve iletişimde ve günlük konuşmalarda sıkça kullanılıyor.
Örneğin;
hablarse (birbiriyle konuşmak): Ellos se hablan por teléfono.
Onlar telefonda birbirleriyle konuşuyorlar.
escribirse (birbirine yazmak): Nosotros nos escribimos correos.
Biz birbirimize e-posta yazıyoruz.
verse (birbirini görmek): Vosotros os veis los fines de semana.
Siz hafta sonları birbirinizi görüyorsunuz.
Mastar: ayudarse (birbirine yardım etmek)
örneğin;
Nosotros nos ayudamos con el trabajo.
İşte birbirimize yardım ederiz.
Vosotros os ayudáis mucho.
Siz birbirinize çok yardım ediyorsunuz.
Ellos se aman.
Onlar birbirlerini seviyorlar.
örneğin;
Adamlar uyanır.
Los hombres se despiertan
Kadın uyandı :La mujer se despertó
Kadınlar uyandılar.Las mujeres se despiertan
hem dönüşlü hem karşılıklı
Bazı fiiller bağlama göre hem dönüşlü hem de karşılıklı anlam taşıyabilir. Özellikle çoğul öznelerle kullanıldığında anlam belirsizleşebilir ve bağlamdan çıkarılması gerekebilir. Örneğin: “Ellos se miran.” cümlesi hem “Onlar kendilerine bakıyorlar” (dönüşlü) hem de “Onlar birbirlerine bakıyorlar” (karşılıklı) anlamına gelebiliyor.
Bazı fiiller ise dönüşlü zamirle kullanıldığında anlamları tamamen değişir veya farklı bir vurgu kazanır (yukarıda bahsedilen “irse”, “dormirse”, “comerse” gibi). Bu fiiller ne tam olarak dönüşlü ne de tam olarak karşılıklıdır, ancak zamirle birlikte kullanıldıkları için zamir fiiller kategorisine dahil edilirler.
Özetle, evet, zamir fiilleri temel olarak dönüşlü fiiller (eylemin özneye döndüğü) ve karşılıklı fiiller (eylemin birden fazla özne arasında karşılıklı gerçekleştiği) olarak iki ana gruba ayrılabiliyor. Ancak bazı zamir fiillerin anlamları dönüşlülük veya karşılıklılık kavramlarından farklılaşabiliyor.
Anlam Değişikliği (Change in Meaning)
Bazı fiiller dönüşlü zamirle kullanıldıklarında anlamları değişir veya farklı bir nüans kazanır. Bu durumda eylemin özneye dönmesi gerekmeyebilir. Örnek olarak;
ir (gitmek) -> irse (ayrılmak, gitmek).
Yo voy al cine. (Sinemaya gidiyorum.).
Yo me voy ahora. (Şimdi gidiyorum / ayrılıyorum.).
dormir (uyumak) -> dormirse (uyuyakalmak).
Yo duermo ocho horas. (Sekiz saat uyurum.).
Yo me dormí tarde anoche. (Dün gece geç uyuyakaldım.).
encontrar (bulmak) -> encontrarse (buluşmak, kendini bir durumda bulmak).
Encuentro las llaves. (Anahtarları buluyorum.).
Nosotros nos encontramos en el parque. (Parkta buluşuyoruz.).
Él se encuentra mal. (O kendini kötü hissediyor.)
llamar (çağırmak) -> llamarse (adı olmak).
Yo llamo a mi madre. (Annemi arıyorum.).
Yo me llamo Ayşe. (Benim adım Ayşe.)
Vurgu ve Duygusallık (Emphasis and Emotion)
Bazı durumlarda dönüşlü zamir, fiile duygusal bir ton veya eyleme daha fazla vurgu katmak için kullanılır. Bu kullanımda eylemin özneye fiziksel olarak dönmesi gerekmeyebilir. Örnek olarak;
comer (yemek yemek) -> comerse (yiyip bitirmek, keyifle yemek).
Yo como una manzana. (Bir elma yiyorum.).
Yo me comí toda la pizza. (Bütün pizzayı yedim (keyifle/hevesle)).).
beber (içmek) -> beberse (içip bitirmek).
Ella bebe agua. (O su içiyor.).
Ella se bebió todo el jugo. (Bütün meyve suyunu içti (tek yudumda gibi)).)