İspanyolca’da fiil türleri arasındaki zamir fiiller yani “pronominal verb” olarak da bilinen fiiller, bir zamirle birlikte kullanılan özel fiillerdir.
Zamirli Fiiller (Verbos Pronominales / Reflexivos)
İspanyolca zamirli fiiller, eylemin doğrudan özneye geri döndüğünü, öznenin kendisi üzerinde gerçekleştiğini veya birden fazla öznenin eylemi karşılıklı yaptığını ifade eden fiillerdir. Bu fiiller, mastar (infinitivo) halindeyken sonlarında “-se”ekiyle birlikte gelirler (örneğin: lavarse – yıkanmak).
Genel Kurallar
- Zamirlerin Şahıslara Göre Değişimi: Zamirli fiiller çekimlenirken, fiilin ait olduğu şahsa uygun dönüşlü zamirin kullanılması zorunludur. Bu zamirler şunlardır:
- Yo (Birinci tekil şahıs) için: me (Örn: me levanto)
- Tú (İkinci tekil şahıs) için: te (Örn: te levantas)
- Él / Ella / Usted (Üçüncü tekil şahıs) için: se (Örn: se levanta)
- Nosotros / Nosotras (Birinci çoğul şahıs) için: nos (Örn: nos levantamos)
- Vosotros / Vosotras (İkinci çoğul şahıs) için: os (Örn: os levantáis)
- Ellos / Ellas / Ustedes (Üçüncü çoğul şahıs) için: se (Örn: se levantan)
- Zamirlerin Konumu: Zamirler, çekimli ana fiillerin her zaman öncesinde ayrı bir kelime olarak yer alır (me lavo). Ancak cümle içinde mastar (infinitivo) veya ulaç (gerundio) bir fiil grubu varsa, zamir fiilin sonuna bitişik olarak da yazılabilir (quiero lavarme / estoy lavándome).
- Şahıs Zamiri Vurgusu: Cümlelerin başındaki Yo, Tú, Él gibi şahıs zamirlerinin kullanımı isteğe bağlıdır. Bunların cümleye eklenmesi eylemi yapan şahsı daha vurgulu hale getirir.
Zamirli Fiillerin Sınıflandırılması
İspanyolca’da zamirli fiiller (verbos pronominales), sözlükte her zaman yanında bir zamirle (-se) yer alan ve cümledeki işlevlerine göre farklı anlam ilişkileri kuran fiillerdir. Bu yapılar temelde 3 ana gruba ayrılır:
Dönüşlü Fiiller (Reflexivos):
Eylemi yapan (özne) ile eylemden etkilenen (nesne) aynı kişidir. Özne eylemi doğrudan kendi kendine uygular.
- Me lavo. (Yıkanıyorum / Kendimi yıkarım.)
- Te peinas. (Taranyorsun / Kendini tararsın.)
- Se viste. (Giyiniyor / Kendini giydirir.)
Dönüşlü fiillerin kullanımı, eylemin doğası ve anlamıyla ilgilidir. Hareketi yapan ve eylemin yöneldiği kişi aynıysa dönüşlü fiil oluşur.
- Özne hem eylemi yapan hem de eylemden etkilenen kişidir.
- Genellikle vücut bakımı, kişisel rutinler ve bazı duygusal durumları ifade ederler.
- Türkçedeki “-inmek, -ilmek” (dönüşlü anlamda) veya “kendi kendine” gibi ifadelerle karşılanırlar.
Sık Kullanılan Dönüşlü Fiiller ve Örnekler:
örneğin;
Acostarse: (Yatmak)
Özne kendini yatağa yatırır.
Me acuesto tarde. (Geç yatarım.)
örneğin;
Vestirse: (Giyinmek)
Özne kendini giydirir.
Me visto rápidamente. (Hızlıca giyinirim.)
örneğin;.
Lavarse – Yıkanmak:.
Yo me lavo. (Ben yıkanıyorum.)
Tú te lavas. (Sen yıkanıyorsun.)
Él/Ella/Usted se lava. (O yıkanıyor.)
Nosotros/Nosotras nos lavamos. (Biz yıkanıyoruz.)
Vosotros/Vosotras os laváis. (Siz yıkanıyorsunuz.)
Ellos/Ellas/Ustedes se lavan. (Onlar yıkanıyorlar.)
örneğin;
Sentarse: (Oturmak)
Özne kendini bir yere oturtur.
Me siento en el sofá. (Kanepede oturuyorum.)
örneğin;
Levantarse: (Kalkmak)
Özne kendini yukarıya kaldırır veya yataktan kalkar.
Me levanto temprano. (Erken kalkıyorum.)
örneğin;
Bañarse: (Yıkanmak)
Özne kendini yıkar.
Me baño en la ducha. (Duşta yıkanıyorum.)
Dönüşlü Zamirlerin Kullanımı ve Fiil Dönüşümü
Dönüşlü fiiller (verbos reflexivos), eylemi gerçekleştiren özne ile eylemden doğrudan etkilenen nesnenin aynı kişi olduğu durumları ifade eder. İspanyolca’da dönüşlü fiillerin kullanılabilmesi için, eylemin öznesine uygun olan Dönüşlü Zamirler (Pronombres Reflexivos) kullanılır.
Dönüşlü zamirlerle kullanılan şahıs zamirleri;
| Şahıs | Tekil | Şahıs | Çoğul |
|---|---|---|---|
| 1. Şahıs (Yo) | Me (beni / kendimi) | 1. Şahıs (Nosotros) | Nos (bizi / kendimizi) |
| 2. Şahıs (Tú) | Te (seni / kendini) | 2. Şahıs (Vosotros) | Os (sizi / kendinizi) |
| 3. Şahıs (Él/Ella/Usted) | Se (onu / kendini) | 3. Şahıs (Ellos/Ellas/Ustedes) | Se (onları / kendilerini) |
Örneğin;
Nos divertimos mucho en la fiesta. Partide çok eğlendik.
örneğin;
Me levanto temprano. (Erken kalkıyorum.).
Te lavas las manos. (Ellerini yıkıyorsun.).
Se peina frente al espejo. (Ayna karşısında saçını tarar.).
Os sentáis en el sofá. (Kanepede oturuyorsunuz.).
Se despiden de sus amigos. (Arkadaşlarına veda ediyorlar.)
Yukarıdaki örneklerde, dönüşlü fiillerin öznesi olarak kullanılan şahıs zamirleri “me”, “te”, “se”, “nos” ve “os” şeklindedir. Bu zamirler, fiilin doğrudan etki aldığı ve aynı zamanda eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğu durumları ifade etmek için kullanılır.
Örneğin, “me levanto” ifadesinde “me”, eylemin doğrudan etki aldığı ve eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğunu belirtir ve “kendimi kalkıyorum” anlamını taşır. Benzer şekilde, diğer şahıs zamirleri de aynı mantıkla kullanılır.
Geçişli Fiil ile Dönüşlü Fiil Arasındaki Fark (Fiil Dönüşümü)
Bir fiil, eylemi başka bir nesneye veya kişiye yapıyorsa Geçişli Fiil; eylem dönüp dolaşıp öznenin kendisine etki ediyorsa başına dönüşlü zamir alarak Dönüşlü Fiil olur.
Dönüşlü fiillerde kullanılan şahıs zamirleri, eylemin doğrudan etki aldığı ve aynı zamanda eylemi gerçekleştiren öznenin aynı olduğu durumları vurgulamak için kullanılır. Bu zamirler, İspanyolca’da dönüşlü fiillerin önemli bir parçasıdır ve doğru kullanıldığında cümleye anlam katmaktadır.
Geçişli Kullanım (Eylem başkasına yapılıyor):
örneğin;
Adam oğlunu uyandırıyor.
El hombre despierta a su hijo.geçişli Fiil.
Kadın oğlunu uyandırdı.geçişli
La mujer despertó a su hijo.
Dönüşlü Kullanım (Eylem özneye geri dönüyor):
Adam uyanır.
El hombre se despierta (olay oğlu ile ilgiliyken adama döndü.dönüşlü Fiil oluştu.
Kadın uyandı.dönüşlü
La mujer se despertó
Alfabe sırasına göre ispanyolca fiil türleri çeşitlerinden dönüşlü fiillere örnekler…
Dönüşlü fiiller
| İspanyolca | Türkçe Anlamı |
|---|---|
| aburrirse | sıkılmak |
| acercarse | yakınlaşmak |
| acordarse de | hatırlamak |
| acostarse | yatağa gitmek |
| acostumbrarse a | alışmak |
| afeitarse | tıraş olmak |
| aficionarse a | ilgilenmek |
| alegrarse | mutlu olmak |
| alejarse de | uzaklaşmak |
| animarse | neşelendirmek |
| arreglarse | hazırlanmak, giyinmek |
| apartarse de | uzaklaşmak |
| apoderarse de | ele geçirmek |
| apoyarse en | destek vermek |
| apresurarse a | acele etmek |
| aprovecharse de | faydalanmak |
| asustarse | korkmak |
| atreverse a | cesaret etmek |
| bañarse | banyo yapmak |
| burlarse de | eğlenmek |
| caerse | düşmek |
| calmarse | sakinleşmek |
| cansarse de | sıkılmak |
| casarse con | evlenmek |
| cepillarse | fırçalamak (diş, saç) |
| colocarse de | bir iş bulmak |
| colocarse | iş bulmak |
| comerse | bir şey yemek |
| compadecerse de | üzülmek, sempati duymak |
| complacerse en | zevk almak |
| conformarse con | kabul etmek, uymak |
| contentarse con | neşelendirmek |
| convertirse en | dönüşmek |
Dönüşlü fiiller
| İspanyolca | Türkçe Anlamı |
|---|---|
| darse cuenta de | karar vermek |
| dedicarse a | kendini adamak |
| despedirse de | veda etmek |
| desayunarse | kahvaltı yapmak |
| despertarse | uyanmak |
| despojarse de | pes etmek |
| desvestirse | soyunmak |
| dirigirse a | ilerlemek, birisine hitap etmek |
| disponerse a | hazırlamak |
| divertirse de | eğlenmek |
| dormirse | uykuya gitmek |
| ducharse | duş almak |
| emocionarse | heyecanlanmak |
| echarse a | başlamak |
| empeñarse en | ısrar etmek |
| enamorarse de | aşık olmak |
| encargarse de | sorumlu olmak |
| encogerse de hombros | omuz silkmek |
| encontrarse con | buluşmak |
| enfermarse | hastalanmak |
| enojarse | sinirlenmek |
| enterarse de | öğrenmek |
| entenderse con | kabul etmek |
| exponerse a | riski ortaya koymak |
| exponerse de | risk almak |
| fijarse en | dikkat etmek |
| fiarse de | güvenmek |
| fiarse en | güvenmek |
| jugarse | riske almak |
| lastimarse | yaralanmak |
| lavarse | vücudun bir parçasını yıkamak |
| levantarse | ayağa kalkmak |
| maquillarse | makyaj yapmak |
| marearse | hastalanmak |
| meterse con | mücadele etmek |
| meterse en | içine almak |
| motivarse a | motive etmek |
| moverse | taşımak |
| mudarse | bulunduğu yeri değiştirmek |
| negarse a | reddetmek |
| obsesionarse con | takıntı yapmak |
| ocuparse de | bakmak |
| olvidarse de | unutmak |
| parecerse a | benzemek |
| peinarse | fırçalamak |
| ponerse | giyinmek |
| ponerse de acuerdo | anlaşma yapmak |
| ponerse en camino | yoluna devam etmek |
| preocuparse de | endişelenmek |
| prepararse a | hazırlamak |
| probarse | denemek |
| quebrarse | kırmak |
| quejarse de | şikayet etmek |
| quedarse | kalmak |
| quemarse | yanmak |
| quitarse | giysi çıkarmak |
| reirse de | gülmek |
| resignarse a | çözmek |
| resolverse a | istifa etmek |
| romperse | kırmak (kol, bacak vb.) |
| secarse | kurutmak |
| sentarse | oturmak |
| sentirse | hissetmek |
| servirse | kendine yardım etmek |
| suicidarse | kendini öldürmek |
| tratarse de | biriyle ilişki kurmak |
| vestirse | giyinmek |
Örneklerle daha iyi ezberleyebilirsiniz.
örneğin;
Adamlar uyanır.
Los hombres se despiertan
Kadın uyandı :La mujer se despertó
Kadınlar uyandılar.Las mujeres se despiertan
ÖRNEĞİN;
Me levanté temprano para despedirse de .
Vedalaşmak için erken kalktım.
I got up early to say goodbye to .
Örneğin:
Hastalanmak istemiyorum.
No quiero enfermarme.
I don’t want to get sick.
Örneğin:
Anneme benzemek güzel.
Es lindo parecerse a mi mamá.
It’s nice to look like my mom.
Karşılıklı fiiller
Fiilin eylemi iki veya daha fazla özne tarafından karşılıklı olarak yapıldığında bu yapılara Karşılıklı (İşteş) Fiillerdenir. Eylemin birden fazla özne arasında karşılıklı gerçekleştiği durumları ifade eder. İngilizcedeki “reciprocal verbs” kavramının tam karşılığıdır.
- Eylemin, öznelerin birbirine karşılıklı olarak uygulaması anlamını taşır.
- Türkçedeki “-işmek” ekiyle (kucaklaşmak, öpüşmek, konuşmak) veya “birbirine / birbirini” ifadeleriyle karşılanır.
- Eylem en az iki kişi arasında geçmek zorunda olduğu için bu fiiller sadece çoğul şahıslarla (Nosotros, Vosotros, Ellos/Ellas) ve çoğul dönüşlü zamirlerle (nos, os, se) kullanılır.
Örneğin;
hablarse (birbiriyle konuşmak): Ellos se hablan por teléfono.
Onlar telefonda birbirleriyle konuşuyorlar.
escribirse (birbirine yazmak): Nosotros nos escribimos correos.
Biz birbirimize e-posta yazıyoruz.
verse (birbirini görmek): Vosotros os veis los fines de semana.
Siz hafta sonları birbirinizi görüyorsunuz.
Mastar: ayudarse (birbirine yardım etmek)
örneğin;
Nosotros nos ayudamos con el trabajo.
İşte birbirimize yardım ederiz.
Vosotros os ayudáis mucho.
Siz birbirinize çok yardım ediyorsunuz.
Ellos se aman.
Onlar birbirlerini seviyorlar.
Özel Durumlar ve Anlam Değişiklikleri
Zamirli fiiller her zaman sadece “kendini yıkamak” veya “birbiriyle kucaklaşmak” gibi temel kalıplara sıkışmaz. Bazı fiiller bağlama göre çift anlam taşıyabilir ya da yanlarına zamir aldıklarında sözlük anlamlarını tamamen değiştirip eyleme özel bir vurgu katabilirler.
Bağlama Göre Çift Anlam (Dönüşlü vs. Karşılıklı)
Bazı fiiller bağlama göre hem dönüşlü hem de karşılıklı anlam taşıyabilir. Özellikle çoğul öznelerle kullanıldığında anlam belirsizleşebilir ve bağlamdan çıkarılması gerekebilir. Örneğin: “Ellos se miran.” cümlesi hem “Onlar kendilerine bakıyorlar” (dönüşlü) hem de “Onlar birbirlerine bakıyorlar” (karşılıklı) anlamına gelebiliyor.
Bazı fiiller ise dönüşlü zamirle kullanıldığında anlamları tamamen değişir veya farklı bir vurgu kazanır (yukarıda bahsedilen “irse”, “dormirse”, “comerse” gibi). Bu fiiller ne tam olarak dönüşlü ne de tam olarak karşılıklıdır, ancak zamirle birlikte kullanıldıkları için zamir fiiller kategorisine dahil edilirler.
Özetle, evet, zamir fiilleri temel olarak dönüşlü fiiller (eylemin özneye döndüğü) ve karşılıklı fiiller (eylemin birden fazla özne arasında karşılıklı gerçekleştiği) olarak iki ana gruba ayrılabiliyor. Ancak bazı zamir fiillerin anlamları dönüşlülük veya karşılıklılık kavramlarından farklılaşabiliyor.
Ellos se miran.
(Dönüşlü): Onlar kendilerine bakıyorlar (Aynada vb.).
(Karşılıklı): Onlar birbirlerine bakıyorlar.
Anlam Değişikliği (Change in Meaning)
Bazı fiiller dönüşlü zamirle kullanıldıklarında anlamları değişir veya farklı bir nüans kazanır. Bu durumda eylemin özneye dönmesi gerekmeyebilir. Örnek olarak;
ir (gitmek) -> irse (ayrılmak, gitmek).
Yo voy al cine. (Sinemaya gidiyorum.).
Yo me voy ahora. (Şimdi gidiyorum / ayrılıyorum.).
dormir (uyumak) -> dormirse (uyuyakalmak).
Yo duermo ocho horas. (Sekiz saat uyurum.).
Yo me dormí tarde anoche. (Dün gece geç uyuyakaldım.).
encontrar (bulmak) -> encontrarse (buluşmak, kendini bir durumda bulmak).
Encuentro las llaves. (Anahtarları buluyorum.).
Nosotros nos encontramos en el parque. (Parkta buluşuyoruz.).
Él se encuentra mal. (O kendini kötü hissediyor.)
llamar (çağırmak) -> llamarse (adı olmak).
Yo llamo a mi madre. (Annemi arıyorum.).
Yo me llamo Ayşe. (Benim adım Ayşe.)
Vurgu ve Duygusallık (Emphasis and Emotion)
Bazı durumlarda dönüşlü zamir, fiile duygusal bir ton veya eyleme daha fazla vurgu katmak için kullanılır. Bu kullanımda eylemin özneye fiziksel olarak dönmesi gerekmeyebilir.
Bu yapılarda zamir fiilin temel anlamını değiştirmez; ancak eylemin tamamen yiyip bitirildiğini, tüketildiğini veya büyük bir keyifle/iştahla yapıldığını vurgulamak için kullanılır: Örnek olarak;
comer (yemek yemek) -> comerse (yiyip bitirmek, keyifle yemek).
Yo como una manzana. (Bir elma yiyorum.).
Yo me comí toda la pizza. (Bütün pizzayı yedim (keyifle/hevesle)).).
beber (içmek) -> beberse (içip bitirmek).
Ella bebe agua. (O su içiyor.).
Ella se bebió todo el jugo. (Bütün meyve suyunu içti (tek yudumda gibi)).)
Zamirli Pasif / Edilgen Yapılar (Pasiva Refleja)
Eylemi yapan kişinin kim olduğu önemli olmadığında veya belirtilmek istenmediğinde, nesneyi ön plana çıkarmak için sadece “se” zamiriyle kurulan edilgen yapılardır.
- Se vendieron todas las entradas. (Bütün biletler satıldı.)
- Se construyó un nuevo puente. (Yeni bir köprü inşa edildi.)
Seçmeli test
Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.