İspanyolca fiil sınıflarından Geçişli / geçişsiz fiiller arasındaki farkı anlamak için bilinmesi gereken bazı ipuçları bulunmaktadır. Ancak bu kurallar bazen istisnalar içerebilir ve dilin doğası gereği her zaman kesin çizgilerle ayrılmaz.
Birçok fiil kendi bağlamı içinde kullanım özelliklerine sahiptir. Açıkçası dilin akışı gereği, öğrenenlerin genel kalıpları kavraması oldukça önemlidir.
İspanyolca’da fiil çekimleri ve bu çekimlerin cümle içindeki konumu, fiilin geçişli veya geçişsiz nasıl kullanılacağını doğrudan belirleyebilir. Bu nedenle genel dilbilgisi kurallarına ek olarak pratik yapmak ve örnek cümleleri incelemek, öğrenme sürecini hızlandıracaktır.
Geçişli fiiller
özne+fiil+nesne
“A” ön eki:
İspanyolcada insan veya evcil hayvan belirten doğrudan nesnelerden (nesne kişisel olduğunda) önce “a” edatı kullanılır.
Örneğin:
Ayudo a mi amigo. (Arkadaşıma yardım ediyorum.)
“Con” ön eki:
Birliktelik veya araç bildiren durumlarda fiillerle birlikte kullanılabilir.
Örneğin:
Trabajo con mi equipo. (Takımımla çalışıyorum.)
İspanyolca fiil türleri içerisindeki geçişli fiiller, doğrudan bir nesneyi etkileyen eylemlerdir. Bu fiiller hem doğrudan nesne (objeto directo) hem de dolaylı nesne (objeto indirecto) alabilirler.
| Fiil | |
|---|---|
| Ayudar | yardım etmek |
| Enseñar | öğretmek |
| Dar | vermek |
| Decir | söylemek |
| Mostrar | göstermek |
| Contar | anlatmak |
| Prestar | ödünç vermek |
Bu örneklerde, her cümlede fiilin etkilediği doğrudan nesne ve gerekirse dolaylı nesne açıkça belirtilmiştir.
Not: İspanyolca’da geçişli fiillerin kullanımında, eğer doğrudan nesne bir kişi (canlı) ise önüne “a” edatı getirilir. Dolaylı nesne ise genellikle “le” veya “les” zamiriyle ifade edilir. Ancak cümle içinde hem le hem de lo/la yan yana gelirse (örneğin “ona onu veriyorum” derken), ses uyumu kuralı gereği “le” yerine “se”kullanılır.
örneğin;
Ayudo a mi hermana.
Kardeşime yardım ediyorum.
Le enseño matemáticas a los niños.
Çocuklara matematik öğretiyorum.
Le doy un regalo a mi amigo.
Arkadaşıma bir hediye veriyorum.
Te digo la verdad.
Sana doğruyu söylüyorum.
Les muestro el camino.
Onlara yolu gösteriyorum.
Le cuento un secreto a mi hermana.
Kardeşime bir sır anlatıyorum.
Le presto mi libro a Juan.
Juan’a kitabımı ödünç veriyorum.
Bu örneklerde görüldüğü gibi geçişli fiiller nesneyi doğrudan etkileyen eylemleri ifade ederken, dolaylı nesneler genellikle “a” edatı ile vurgulanır. Doğrudan nesne ise fiilin doğrudan hedef aldığı konuyu veya nesneyi temsil eder.
Kullanımı
İspanyolca’da geçişli fiiller, nesneleri doğrudan etkiledikleri veya üzerlerinde bir eylem gerçekleştirdikleri durumları ifade eder. Bu fiiller doğrudan nesne (objeto directo) alabilir ve bazen dolaylı nesneye veya edatlara ihtiyaç duyabilir.
| Fiil ve Anlamı | Örnek Cümle (İspanyolca) | Türkçe Çevirisi | Nesne Analizi |
| Comer (Yemek yemek) | Como una manzana. | Bir elma yiyorum. | manzana: Doğrudan nesne (Objeto Directo) |
| Leer (Okumak) | Leo un libro interesante. | İlginç bir kitap okuyorum. | libro: Doğrudan nesne (Objeto Directo) |
| Escribir (Yazmak) | Escribo una carta a mi amiga. | Arkadaşıma bir mektup yazıyorum. | carta: Doğrudan nesne a mi amiga: Dolaylı nesne |
| Dar (Vermek) | Le doy un regalo a mi madre. | Anneme bir hediye veriyorum. | regalo: Doğrudan nesne a mi madre: Dolaylı nesne |
| Llevar (Götürmek) | Llevo a mis hijos a la escuela. | Çocuklarımı okula götürüyorum. | hijos: Doğrudan nesne la escuela: Yönelme tümleci |
| Enseñar (Öğretmek) | Le enseño matemáticas a mi alumno. | Öğrencime matematik öğretiyorum. | matemáticas: Doğrudan nesne mi alumno: Dolaylı nesne |
Pratik Bir Örnekle Mantığını Kavramak
Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için tıpkı Türkçede olduğu gibi “ne?”, “neyi?” veya “kimi?” sorularını sorarız:
Resim çiziyorum. → Dibujo
Dibujo. (Tek başına “Çiziyorum” denildiğinde eksik kalabilir, peki neyi çiziyor? Resim
Onu çizdi..Cümle anlam kazandı. Soralım: Neyi çizdi? Cevap var.
İngilizcedeki to have (sahip olmak) fiilini düşünelim:
Geçişli fiillerin kullanımında, doğrudan ve dolaylı nesnelerin uygun bir şekilde belirtilmesi bu yüzden önemlidir. Bu temel mantığı kavradığınızda, İspanyolca’da anlamlı ve doğru ifadeler oluşturmak çok daha kolay olacaktır.
Örneğin, Ben sahibim. Eksik bir cümle
Sadece “I have” (Sahibim) dediğimizde cümle eksik kalır. Ancak “I have a cat” dediğimizde anlam kazanır:
I have a cat dediğimizde anlam kazandı.
Bir kedim var.
Tengo un gato.
Buradaki “gato” (kedi) kelimesi düz tümleç (doğrudan nesne) olur. Çünkü “ne?”, “neyi?” veya “kimi?” sorularına cevap verir. (Neyi var? Kedisi var.)
Geçişsiz fiiller
İspanyolca’da geçişsiz fiiller, nesne veya doğrudan nesne (objeto directo) gerektirmeyen, eylemin doğrudan bir nesneyi etkilemediği fiillerdir.
“En” ön eki: Bulunma, yer bildiren geçişsiz fiillerle sıkça kullanılır.
Örneğin:
Vivir en Madrid.
Madrid’de yaşamak.
“Con” ön eki: Bazı geçişsiz fiillerin anlamını tamamlamak için edat gereksinimi olabilir.
Örneğin:.
Soñar con algo.
Bir şeyi düşlemek.
İşte bazı yaygın İspanyolca geçişsiz fiiller ve örnek cümleler:
| geçişsiz fiiller | |
|---|---|
| Dormir | uyumak |
| Llegar | varmak, gelmek |
| Salir | çıkmak |
| Hablar | konuşmak |
| Correr | koşmak |
| Estudiar | ders çalışmak |
| Bailar | dans etmek |
| Reír | gülmek |
| Nadar | yüzmek |
| Cantar | şarkı söylemek |
örneğin;
Her sabah parkta koşarım.
Corro en el parque todas las mañanas.
örneğin;
Duermo en mi cama.
Yatakta uyuyorum.
örneğin;
Sınava çalışıyorum.
Estudio para el examen.
örneğin;
Bailo en la fiesta
Partide dans ediyorum.
örneğin;
Llego tarde a la reunión.
Toplantıya geç kalıyorum.
Salgo con mis amigos esta noche.
Bu gece arkadaşlarımla dışarı çıkıyorum.
Hablo español e inglés.
İspanyolca ve İngilizce konuşuyorum.
Me río de sus chistes.
Onun şakalarına gülüyorum.
Nado en la piscina.
Havuzda yüzüyorum.
Canto en el coro de la iglesia.
Kilise korosunda şarkı söylüyorum.
Bu örneklerde görüldüğü gibi geçişsiz fiiller; doğrudan bir nesneyi hedef almazlar, genellikle yer, zaman veya durum bildiren edatlı tümleçlerle (en, con, para de…) cümledeki anlamını tamamlarlar.
Neden Geçişsiz?
Geçişli fiillerde gördüğümüz “Resim çiziyorum” örneğini hatırlayalım:
- Dibujo → Sadece “Çiziyorum” denildiğinde akla hemen “Neyi çiziyor?” sorusu gelir.
- Ancak bazı durumlarda fiil tek başına kullanılır ve nesne aranmaz:
örneğin;
o çiziyor
el dibuja
(Neyi çiziyor? Cevap yok. Bu bağlamda fiil geçişsiz bir eylem olarak karşımıza çıkar.)
SEÇMELİ
YAZMALI
Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.