İspanyolca edatlar ;birbiriyle alakası olmayan iki sözcüğü bağlayarak aralarındaki ilişkiyi ifade eder.
edatlar
İspanyolcada edatlar; bir kelimenin (isim, zamir, fiil veya sıfat) diğer kelimelerle olan konum, yön, zaman, amaç veya birliktelik ilişkisini belirleyen, kendi başlarına anlamı olmayan ancak kelimeleri anlamlı bir bütüne dönüştüren sözcüklerdir.
Edatların Temel Özellikleri:
- Cümlede her zaman ismin, zamirin veya mastar haldeki bir fiilin önünde yer alırlar.
- Kelimeler arasında fiil-isim, isim-isim veya sıfat-isim şeklinde köprüler kurarlar.
Kelimeleri Anlamlı Hale Getirme Gücü
Elimizde hiçbir bağı ilişkisi olmayan iki kelime olsun: Escuela (Okul) ve Venir / Ir (Gelmek / Gitmek). Edat kullanmadan bu iki kelime anlamsızdır. Araya getirdiğimiz edatlarla cümleye yön ve anlam kazandırırız:
Okul (escuela ) ve gelmek (venir )
örneğin;
Edat kullanarak birbiriyle ilişkisi olmayan bu iki kelimeyi anlamlı hale getireceğiz
Okul-dan geliyorum-Yo vengo de la escuela
Okul-a geliyorum-Yo voy a la escuela
Okul-a doğru geliyorum-Voy a la escuela
Okul-un içinden geçip geldim.-Vine a través de él en la escuela
İspanyolcada Müstakil ve Yapışık Edat Mantığı
(Dilbilgisindeki adıyla: Separables ve Inseparables)
Bu konunun özü aslında kelimelerin “cümlenin içinde tek başına bir kelime olarak gezip gezemedikleridir.” İspanyolcada edat başlığı altında incelenen bu yapılar, kelime üretme ve bağlama biçimlerine göre ikiye ayrılır:
Ayrılabilenler ve ayrılamayanlar
İspanyolca’da edatlar, bir kelimenin veya kelime grubunun diğer kelimelerle olan ilişkisini belirten kelimelerdir. Edatlar genellikle bir ismin, zamirin, sıfatın veya fiilin önünde gelir. İspanyolca’da bazı edatlar ayrılabilirken (preposiciones separables) bazıları ayrılamaz (preposiciones inseparables). İşte bazı örnekler:
| AYRILAN (MÜSTAKİL) EDATLAR (Cümlede tek başına duranlar) | AYRILAMAYAN (YAPIŞIK) EDATLAR (Kelimelerin başına yapışan ön ekler) |
|---|---|
| a (e, a haline) | des- (olumsuzluk / tersi) |
| de (-den, -dan hali / sahiplik) | inter- (arasında) |
| en (-de, -da hali / içinde) | anti- (karşı / zıttı) |
| con (ile) | pre- (önceden) |
| sin (-sız, -siz / olmadan) | bi- / bis- (iki / çift) |
| por (yüzünden / için) | sub- (alt / altında, örn: subterráneo – yer altı) |
| para (için / amaca doğru) | co- / con- (birlikte, örn: cooperar – iş birliği yapmak) |
| hacia (-e doğru) | trans- / tras- (ötesine / arkasına, örn: transformar) |
Müstakil (Ayrılabilen) Edatlar
Bu gruptaki edatlar tam anlamıyla özgürdür. Cümle kurarken sağında veya solunda duran kelimelere fiziksel olarak yapışmazlar, aralarında boşluk bırakılarak yazılırlar. Bizim bildiğimiz asıl edat görevi (yön, zaman, birliktelik) bunlara aittir.
Cümle içinde tek başlarına kullanılabilen, yanındaki kelimeyle birleşmeyen bağımsız edatlardır. A, ante, bajo, con, sin, por, para gibi tüm asıl edatlar bu gruba dahildir.
Debajo de (Altında): İki kelimeden oluşan bir edat grubudur (locución preposicional). Cümle içinde serbestçe yazılır.
Ella está debajo de la ventana. (O pencerenin altında.)
örneğin;
La llave está debajo de la alfombra.
Anahtar halının altında.
con – with(ile)
Yanındaki kelimeye asla yapışmaz.
Örneğin:
Köpeği ile yürüyor.
Él está caminando con su perro.
He walks with his dog.
Voy a salir con mis amigos.
Arkadaşlarımla dışarı çıkıyorum.
Ayrılamayan Kullanım:
Cuando estás conmigo.
Benimle olduğunda.
örneğin;
Arkadaşım ile oturuyorum.
Estoy sentado con mi amigo.
Örneğin;: Prefiero el café sin azúcar.
Şekersiz kahve tercih ederim.
Está sin trabajo. (İşsiz.)
En edatı
-in, on, at (de,içinde)
Kendi başına bir ağırlığı vardır.
Biryerde bulunmayı gösterir.
örneğin;
arabada-en el coche
evde-en la casa
banyoda -En el baño
Örneğin:
Sessizce konuşmak(sessizlik içinde)
talk in silence-
Hablar en silencio
zaman.
örneğin;
kışın.
in winter.
en el invierno.
Vivo en Madrid.
Madrid’de yaşıyorum.
Ayrılamayan Kullanım:
Estoy en casa. (Evdeyim.)
sin
İspanyolcadaki sin edatı, Türkçedeki “-sız, -siz, -suz, -süz” eklerine veya “olmadan” ifadesine karşılık gelir. Cümleye yokluk veya eksiklik anlamı katar.
En temel haliyle 3 farklı yapıyla kullanılır:
- 1. İsimden Önce (-siz / -süz):
- Sin azúcar: Şekersiz (Un café sin azúcar → Şekersiz bir kahve)
- Sin pan: Ekmeksiz (Comer sin pan → Ekmeksiz yemek)
- 2. Fiilden Önce (-meden / -madan):
- Sin edatından sonra fiil gelirse, fiil her zaman orijinal (mastar) haliyle kalır.
- Sin hablar: Konuşmadan (Se fue sin hablar → Konuşmadan gitti)
- Sin comer: Yemeden (Salió sin comer → Yemeden çıktı)
- 3. Kişilerden Önce (Bensiz / Sensiz):
- Sin mí: Bensiz (¿Te vas sin mí? → Bensiz mi gidiyorsun?)
- Sin ti: Sensiz (No puedo vivir sin ti → Sensiz yaşayamam)
Özetle: Bir şeyin ortamda bulunmadığını veya bir işin yapılmadığını anlatmak için kelimelerin önüne sinkoymanız yeterlidir.
Ayrılamayan (Yapışık) Edatlar
İspanyolcada ayrılamayan edatlar (preposiciones inseparables), aslında tek başlarına cümle içinde gezemeyen, sadece bir kelimenin başına gelerek o kelimenin anlamını değiştiren “Ön Eklerdir” (Prefijos).
Cümle içinde tek başlarına kullanılabilen, yanındaki kelimeyle birleşmeyen bağımsız edatlardır. A, ante, bajo, con, sin, por, para gibi tüm asıl edatlar bu gruba dahildir.
Edatların Tanımlıklarla Birleşmesi (Contracciones)
İspanyolcada edatlar tek başlarına kalabildiği gibi, bazı durumlarda arkalarından gelen tanımlık edatlarıyla (el, la, los, las) ses uyumu yakalamak için birleşirler ya da yan yana gelirler.
A. İspanyolcadaki 2 Zorunlu Birleşme (Kural)
İspanyolca dilbilgisinde sadece iki edat birleşimi kelimelerin kaynaşıp tek vücut olmasını zorunlu kılar:
DE + EL = DEL (-den/-dan eki veya sahiplik belirtirken eril tekil kelimeler için)
El libro del estudiante.
Öğrencinin kitabı.
A + EL = AL (-e/-a yönelme eki eril tekil kelimeler için)
Voy al mercado.
Pazara gidiyorum.
A EDATI + EL(tanım edatı) = AL
DE EDATI + EL(tanım edatı) = DEL
al –
Örneğin;: Voy al mercado.
Pazara gidiyorum.
del -.
örneğin: El libro del estudiante.
Öğrencinin kitabı.
a la -.
Örneğin: Voy a la escuela.
Okula gidiyorum.
de la –
Örneğin;: La falda de la niña.
Kızın eteği.
a los –
Örneğin: Voy a los partidos.
Maçlara gidiyorum.
de los –
Örneğin;: Los libros de los estudiantes.
Öğrencilerin kitapları.
“De” edatıyla “la” birleştiğinde “de la” şeklinde birleşik form oluşur. Bu birleşik form, bir nesnenin veya bir şeyin kökenini veya sahibini belirtmek için kullanılır.
örneğin;
El libro de la niña.
Kızın kitabı
örneğin;
La casa de la abuela.
Büyükannenin evi.
El coche de la vecina.
Komşunun arabası.
Burada “de la” ifadesi, “la” edatıyla birleşerek “the” anlamına gelen “de”nin İspanyolca’da kullanılan belirli bir formudur. Bu şekilde “de” edatıyla “la” birleşimi, “of” veya “‘s” gibi bir ilişkiyi ifade eder.
B. Ayrı Yazılan Diğer Kombinasyonlar
Dişil veya çoğul tanımlıklar geldiğinde edatlar asla birleşmez, yan yana ayrı iki kelime olarak yazılırlar:
| Edat | Tanımlık | Birleşik / Yan Yana Hali | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| de | la | de la | Dişil tekil isimlerde (sahiplik/köken) |
| de | los / las | de los / de las | Eril veya dişil çoğul isimlerde |
| a | la | a la | Dişil tekil isimlerde (-e/-a hali) |
| a | los / las | a los / a las | Eril veya dişil çoğul isimlerde |
A edatı.
to, at, from, by, on, for, upon(amaç)(-e,-ye)
Çoğunlukla ismin e ,a ekini alır.Nereye,kimi ,nezaman …sorularına cevap verir.
Hareketi gösterir.
Örneğin:
okula gitmek
ir a la escuela
Yer ,zamanda bildirir.
Örneğin:
Kediyi okula getirdim.
Traje el gato a la escuela
De edatı.
of(nın-nin), about (hakkında) on, with(ile), because of, by, at(-in,-den)
İsmin de,den,in hallerinde kullanılır.Örneğin:
Sahiplik gösteren konularda.
‘Ali’nin arabası’ derken,
örneğin;‘ El coche de Ali.’
‘Ali’s car ‘derken ki gibi
Miktar bildirirken,
Örneğin;
Bir parça et…
Un pedazo de carne
Nereden geldiğini,nereli olduğunu belirtirken.
örneğin;
Banyodan çıktı-Él salió del baño.(de+el:del)
İtalyadan geldi-Él vino de Italia.
İtalyadan-from İtaly-de italia.
Zaman belirtirken.
örneğin;
pazardan pazartesiye.
De domingo a lunes.
from sunday to monday
Hacia edatı
towards, to, at about or around(-e doğru)
hacía-aksanlı(imperfect tense 3.tekil) ile hacia yı karıştırmayın
Sözcüklerin önünde kullanılır.
| down | aşağı | hacia abajo |
| forward | ileri | hacia adelante |
| up | yukarı | hacia arriba |
| back | geriye | hacia atrás |
Örneğin:
eve doğru.
hacia casa
Para
(için)-for
ismin -e haliyle kullanılır.
for you-para ti-senin için
Örneğin:
Yön ,amaç varsa=PARA
Film seyretmeye (seyretmek için) geldim
Vine para ver películas.
Este regalo es para ti.
Bu hediye senin içindir.
Ayrılamayan Kullanım:
Para mí, la familia es lo más importante.
Benim için aile en önemli şeydir.
por
by-(tarafından)
Örneğin:
yer–zaman(belirli değil)
Yolda zıplıyor.
está saltando por el camino
onun tarafından–por él–by her(-dan)
Pasta annem tarafından yapıldı
El pastel lo hizo mi mamá
bileşik zarflar ile
bu sebepten
por eso
sebep
havadan dolayı hastalandı.
Él está enfermo por el aire.
Eğer bir şey uğruna-
bir şey-den dolayı
iyilik için
karşılık için yapılıyorsa=POR
Trabajo por la tarde.
Öğleden sonra çalışıyorum.
Ayrılamayan Kullanım:
Lo hice por ti. (Senin için yaptım.)
ante(s)
(-den önce)(before)
Örneğin:
Yağmurdan önce geldi.
Él vino antes de la lluvia.
bajo
(-in altında)(under)
Örneğin:
Yağmurun altında yürüdü.
Él caminó bajo la lluvia.
contra
(-e karşı)(against)
Örneğin:
Yağmura karşı yürüdü.
Él caminó contra la lluvia.
tras-después de
(sonra)(after)
örneğin;
Yağmurdan sonra yürüdü
Caminé después de la lluvia.
detrás
(arkasında)(after)
örneğin;
Yağmurun arkasında yürüdü.
Él caminó detrás de la lluvia.
sobre
(üstünde,üzerinde)(on,over)
örneğin;
Kitap masanın üstünde.
El libro está sobre la mesa.
entre
(arasında)(between)
örneğin;
kalem kitap arasındadır.
la pluma está entre el libro.
hasta
(-e doğru)(to)
örneğin;
Kapıya(e doğru) yürüyorum.
Camino hasta la puerta.
desde
(-den beri)(since)
örneğin;
Yağmur durduğundan beri yürüyorum.
Camino desde que dejó de llover.
según
(-e göre)(according)
örneğin;
Ona göre ben zekiyim.
Según él, soy inteligente.
TEST 20 soru
Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.