İçeriğe geç

Etken / edilgen fiiller

İspanyolca’da fiil sınıflamasındaki Etken / edilgen fiiller arasında bir ayrım bulunmaktadır. Özne belirli bir eylemi gerçekleştiriyor, ancak edilgen fiillerde özne eylemi doğrudan gerçekleştirmez, eylem özneye yöneltilir veya üzerinde etki bırakılıyor.

Etken Fiiller

Etken fiiller, yüklemde belirtilen işi doğrudan gerçekleştiren fiillerdir. Bu fiiller, bir öznenin belirgin bir şekilde eylemi üstlendiği durumları ifade eder. Etken fiillerde özne, eylem üzerinde aktif bir rol oynar.

Özne + Etken Fiil + Nesne

Örneğin: .
Ali ha traido el gato a la escuela. 
Özne: Ali
Etken Fiil: ha traido (getirdi).
Doğrudan Nesne: al gato (kediyi – İspanyolca’da canlı nesnelerin önüne “a” edatı gelir: a + el = al)
Yer Tümleci: a la escuela (okula)
Ali, kediyi okula getirdi.

Burada “ha traído” (getirdi) fiili etken bir fiildir; çünkü Ali belirgin bir şekilde eylemi gerçekleştirmektedir ve nesne olan “al gato” (kedi) ise bu eylemden doğrudan etkilenendir.

Hablar (konuşmak): Yo hablo español. Ben İspanyolca konuşurum.
Comer (yemek): Tú comes una manzana. Sen bir elma yersin.
Escribir (yazmak): Ella escribe una carta. O bir mektup yazar.

Düz Tümleç (Doğrudan Nesne) Alan Fiiller

Etken fiiller genellikle öznenin eylemi doğrudan bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği durumları ifade eder. Bu tür geçişli etken fiiller, “Düz Tümleç” (Objeto Directo) alan fiillerdir. Özne, fiil ve nesne arasında doğrudan bir ilişki bulunur.

Özne + Düz Tümleç Alan Fiil + Düz Tümleç (Doğrudan Nesne)

Etken / edilgen fiiller

Ali ha traído el gato a la escuela.
Ali okula kediyi getirdi.

Burada “ha traído” (getirdi) fiili düz tümleç alan geçişli bir fiildir; çünkü özne olan Ali, nesne olan “al gato” (kedi) ögesini eylemden doğrudan etkileyecek şekilde getirmiştir.

Cümle Ögeleri Analizi ve Nesne İlişkisi

Özne + Düz Tümleç Alan Fiil + Doğrudan Nesne (-i Hali)

Los vecinos están sacudiendo la bandera. 
Özne: Los vecinos (Komşular)
Düz Tümleç Alan Fiil: están sacudiendo (sallıyorlar)
Doğrudan Nesne (Düz Tümleç / -i Hali): la bandera (bayrağı)
Dolaylı Nesne (-e Hali): (Bu cümlede dolaylı nesne yer almamaktadır; çünkü fiil eylemi doğrudan bayrak üzerinde tamamlamaktadır.)
Komşular bayrağı sallıyorlar.

Edilgen Fiil

İspanyolca dil bilgisinde etken ve edilgen fiiller arasında açık bir ayrım bulunmaktadır. Edilgen cümlelerde özne eylemi doğrudan gerçekleştirmez; aksine, eylem özne üzerinde gerçekleşir (yani özne eylemden etkilenen konumundadır).

İspanyolcada edilgen yapı oluşturmanın iki temel yolu vardır:

  1. Dönüşlü / Edilgen “Se” Yapısı (Pasiva Refleja): Mastar eki -ar, -er ve -ir ile biten etken fiillerin önüne üçüncü şahıs biçiminde “se” zamiri getirilerek edilgen anlam sağlanır.
  2. Ser + Participio Yapısı (Pasiva Analítica): Ser (olmak) yardımcı fiili ve ana fiilin geçmiş zaman sıfat-fiil (participio) hali kullanılarak oluşturulur.

Edilgen cümlelerde eylemi kimin gerçekleştirdiği (yapan kişi / agente) sıklıkla belirtilmez veya arka planda tutulur.

“Se” Zamiri ile Edilgen Yapı (Pasiva Refleja)

Bu yapıda fiil genellikle 3. tekil veya 3. çoğul şahsa göre çekimlenir ve eylemin nesnesi cümlenin gramer öznesi konumuna geçer.

  • Hablar (Konuşmak) ➔ Hablarse (Konuşulmak):El español se habla en muchos países. (İspanyolca birçok ülkede konuşuluyor / konuşulur.)
  • Comer (Yemek) ➔ Comerse (Yenmek / Yenilmek):La manzana se come. (Elma yenir.)
  • Escribir (Yazmak) ➔ Escribirse (Yazılmak):La carta se escribe en la computadora. (Mektup bilgisayarda yazılıyor.)

“Ser + Participio” İle Edilgen Yapı (Pasiva Analítica)

Bu yapıda cümle dizilimi ve öge analizi şu şekildedir:

Eylemden Etkilenen Özne + “Ser” Fiili + Geçmiş Zaman Sıfat-Fiili (Participio) + “Por” + Eylemi Yapan (Edilgen Öznesi / Agente)

Cümle Karşılaştırmaları ve Öge Analizleri

Etken Cümle (Oración Activa)

Örneğin;
Ali tomó un libro.
Ali bir kitap aldı.
Özne (Sujeto): Ali (Eylemi yapan)
Etken Fiil (Verbo Activo): tomó (Aldı)
Doğrudan Nesne (Objeto Directo): un libro (Bir kitap)
BU CÜMLE ETKENDİR

Edilgen Cümle (Oración Pasiva)

El libro fue escrito por Ali.
Kitap Ali tarafından yazıldı.
Gramatikal Özne (Sujeto Paciente): El libro (Eylemden etkilenen nesne özne konumundadır)
Edilgen Fiil Grubu (Verbo Pasivo): fue escrito (Yazıldı – “Ser” fiilinin geçmiş zamanı + Escribir fiilinin participio hali)
Eylemi Yapan Tümleç (Complemento Agente): por Ali (Ali tarafından)
BU CÜMLE EDİLGENDİR:

Özetle:

  • Etken Fiillerde: Eylemi gerçekleştiren özne belirgindir, cümlenin odak noktasını ve ana unsurunu oluşturur.
  • Edilgen Fiillerde: Eylemi gerçekleştiren taraf belirtilmeyebilir ya da “por” edatı ile cümleye eklenir. Cümlenin odağı, doğrudan eylemin kendisine ve eylemden etkilenen nesneye (gramatikal özneye) kayar.

Her iki fiil türü de İspanyolca dil bilgisinde ve günlük iletişimde son derece önemli bir yer tutar; hangi yapının seçileceği, eylemin kendisinde mi yoksa eylemi yapanda mı vurgu yapılmak istendiğine bağlı olarak belirlenir.

Etken / edilgen fiiller
.
Etken ve Edilgen Fiiller seçmeli

1. “Cervantes bu kitabı yazdı” (Etken) cümlesinin Edilgen (Voz Pasiva) hali hangisidir? “El libro ________ por Cervantes.”
¡Correcto! Geçmişte tamamlanmış edilgen eylemler için “Ser” fiilinin geçmiş zamanı (fue) + düzensiz participio (escrito) kullanılır.
¡Incorrecto! “Escribir” fiilinin geçmiş zaman edilgen yapısı için “fue escrito” biçimini seçmelisiniz.
2. Edilgen yapıda (Voz Pasiva) kullanılan participio sıfat gibi davranır. Hangi seçenek DOĞRUDUR? “Las cartas ________ por la secretaria.”
¡Correcto! Özne “Las cartas” (dişil çoğul) olduğu için participio da uyum sağlayarak “enviadas” olur.
¡Incorrecto! “Ser + Participio” yapısında participio’nun öznemizin cinsiyetine (dişil) ve sayısına (çoğul) uyacağını unutmayın.
3. “İspanya’da çok zeytinyağı üretilir” cümlesinin “Se pasivo” (zamirli pasif) yapısı hangisidir? “________ mucho aceite de oliva en España.”
¡Correcto! “Mucho aceite” tekil bir nesne/özne olduğu için fiil 3. tekil şahısta (“Se produce”) kullanılır.
¡Incorrecto! Nesne/özne “mucho aceite” (tekil) olduğu için fiil çekimi tekil (se produce) olmalıdır.
4. “Bu restoranda lezzetli yemekler satılır”: “En este restaurante ________ platos deliciosos.”
¡Correcto! “Platos deliciosos” çoğul olduğu için “Se” edilgen yapısında fiil de çoğul (“se venden”) çekimlenir.
¡Incorrecto! Nitelenen öge “platos” (çoğul) olduğundan fiil 3. çoğul şahıs (se venden) olmalıdır.
5. Edilgen cümlede eylemi yapan kişiyi (örneğin “mimarlar tarafından”) belirtmek için hangi edat kullanılır? “El edificio fue diseñado ________ los arquitectos.”
¡Correcto! Edilgen cümlelerde “gerçekleştiren özne/taraf” (agente) her zaman “por” edatı ile bağlanır.
¡Incorrecto! Klasik edilgen yapıda “-tarafından” anlamını veren edat “por”dur.
6. “El policía atrapó al ladrón” (Polis hırsızı yakaladı) etken cümlesinin edilgen karşılığı hangisidir?
¡Correcto! Geçmiş zaman (atrapó) edilgen yapılırken “fue + atrapado” biçimini alır ve hırsız edilgen özne olur.
¡Incorrecto! Cümlenin zamanına (geçmiş zaman) ve özne-nesne değişimine dikkat ediniz.
7. Tabela ve duyurularda sıklıkla görülen “Daireler kiralanır” ifadesinin zamirli edilgen karşılığı hangisidir?
¡Correcto! “Apartamentos” çoğul olduğu için fiil çoğul yapılır: “Se alquilan”.
¡Incorrecto! “Apartamentos” kelimesi çoğul olduğu için “Se” arkasından gelen fiil de çoğul olmalıdır.
8. “Kapılar saat 20:00’de kapatılır” (Şimdiki/Geniş Zaman Edilgen): “Las puertas ________ a las 20:00.”
¡Correcto! Geniş zaman edilgen eylem için “ser” fiilinin geniş zamanı (son) + uyumlu participio (cerradas) kullanılır.
¡Incorrecto! Eylem süreç olarak geniş zamanda gerçekleştiği için “son cerradas” yapısı doğrudur.
9. “Se busca empleado” (Eleman aranıyor) cümlesindeki gramer yapısı türü nedir?
¡Correcto! “Se + 3. Tekil Fiil” kalıbı yapanın anonim veya önemsiz olduğu durumlarda zamirli pasif/kişisiz yapıyı kurar.
¡Incorrecto! “Se” zamiri ile kurulan bu tip ilan cümleleri “Pasiva refleja” veya “Impersonal” yapıdır.
10. “Müze yarın bakan tarafından açılacak” (Gelecek Zaman Edilgen): “El museo ________ por el ministro mañana.”
¡Correcto! Gelecek zaman edilgen yapıda “Ser” fiilinin geleceği (será) + düzensiz participio (abierto) kullanılır.
¡Incorrecto! “Abrir” fiilinin participio hali “abierto”dur ve gelecek zamanda “será abierto” şeklinde çekimlenir.
Etken ve Edilgen Fiiller Yazmalı

Cümlelerdeki boşluklara uygun İspanyolca karşılığı yazın. Doğru yazdığınız anda kutu yeşil olacak ve doğru ibaresi belirecektir.

1. Cervantes bu kitabı yazdı (Edilgen): “El libro ________ por Cervantes.”
✓ Doğru!
2. Mektuplar sekreter tarafından gönderildi: “Las cartas ________ por la secretaria.”
✓ Doğru!
3. İspanya’da çok zeytinyağı üretilir (Zamirli Pasif): “________ mucho aceite de oliva en España.”
✓ Doğru!
4. Bu restoranda lezzetli yemekler satılır: “En este restaurante ________ platos deliciosos.”
✓ Doğru!
5. Bina mimarlar tarafından tasarlandı: “El edificio fue diseñado ________ los arquitectos.”
✓ Doğru!
6. Daireler kiralanır: “________ apartamentos.”
✓ Doğru!
7. Kapılar saat 20:00’de kapatılır: “Las puertas ________ a las 20:00.”
✓ Doğru!
8. Müze yarın bakan tarafından açılacak: “El museo ________ por el ministro mañana.”
✓ Doğru!

Sitede öğrendiğiniz kelimeleri pekiştirmek ve günlük İspanyolca haberleri kolayca takip etmek için News in rtve platformunu kullanabilirsiniz.

Bir yanıt yazın