İspanyolca’da fiil sınıflamasındaki Etken / edilgen fiiller arasında bir ayrım bulunmaktadır. Özne belirli bir eylemi gerçekleştiriyor, ancak edilgen fiillerde özne eylemi doğrudan gerçekleştirmez, eylem özneye yöneltilir veya üzerinde etki bırakılıyor.
Etken Fiiller
Etken fiiller, yüklemde belirtilen işi gerçekleştiren fiillerdir. Bu fiiller, bir öznenin belirgin bir şekilde eylemi gerçekleştirdiği durumları ifade eder. Etken fiiller genellikle öznenin eylemi üzerinde aktif bir rol oynadığı durumları ifade eder.
Özne + Etken Fiil + Nesne
Örneğin:
Ali ha traido el gato a la escuela.
Özne: Ali
Etken Fiil: ha traido (getirdi)
Nesne: el gato (kedi)
Tümleç: a la escuela (okula)
Ali, kediyi okula getirdi.
Burada “trajo” (getirdi) fiili etken bir fiildir çünkü Ali belirgin bir şekilde eylemi gerçekleştirmektedir ve nesne olan “el gato” (kedi) ise bu eylemin doğrudan etkilenenidir.
Hablar (konuşmak): Yo hablo español. Ben İspanyolca konuşurum.
Comer (yemek): Tú comes una manzana. Sen bir elma yersin.
Escribir (yazmak): Ella escribe una carta. O bir mektup yazar.
Düz Tümleç Alanlar: Etken fiiller genellikle öznenin eylemi doğrudan bir nesne üzerinde gerçekleştirdiği durumları ifade eder. Ayrıca, bu tür etken fiiller genellikle düz tümlec alan fiillerdir. Özne, fiil ve nesne arasında doğrudan bir ilişki vardır.
Örneğin:
Özne + Düz Tümlec Alan Fiil + Nesne
Ali ha traído el gato a la escuela.
Ali okula kediyi getirdi.
Burada “traído” (getirdi) fiili düz tümlec alan bir fiildir çünkü özne olan Ali, nesne olan “el gato” (kedi)yi doğrudan getirmiştir.
Özne + Tümleç Alan Fiil + -i halinde Tümleç + -e halinde Tümleç
Los vecinos están sacudiendo la bandera.
Özne: Los vecinos (Komşular)
Tümleç Alan Fiil: están sacudiendo (sallıyorlar)
–i halinde Tümleç: la bandera (bayrak)
–e halinde Tümleç: (boş, çünkü bu fiil düz tümlec almayan bir fiildir)
Komşular bayrağı sallıyorlar.
Edilgen Fiil
Etken / edilgen fiiller ,Edilgen fiilde Özne, eylemi doğrudan gerçekleştirmez, eylem özne üzerinde gerçekleşir. Tipik olarak “-ar,” “-er,” ve “-ir” ile biten fiiller “-se” veya “-s” eki alarak edilgen hale getiriliyor.
Eylemi kimin gerçekleştirdiği belirtilmiyor veya önemli değildir.
Örneğin;
Hablarse (konuşulmak): El español se habla en muchos países. İspanyolca birçok ülkede konuşuluyor.
Comerse (yenen): La manzana se come. Elma yenir.
Escribirse (yazılmak): La carta se escribe en la computadora. Mektup bilgisayarda yazılıyor.
NESNE +EDİLGEN FİİL +ÖZNE
Yalın hal+fiil+hal tümleci
Örneğin;
Ali tomó un libro.
Ali bir kitap aldı.
özne : ali
etken fiil : tomó
nesne : el libro
BU CÜMLE ETKENDİR
El libro fue escrito por Ali.
Kitap Ali tarafından yazıldı.
özne :Ali
edilgen fiil :fue escrito
nesne :El libro
BU CÜMLE EDİLGENDİR:
Özetle:
- Etken fiillerde, eylemi gerçekleştiren özne belirgindir ve cümlenin odak noktasını oluşturur.
- Edilgen fiillerde ise, eylemi alan özne belirtilmez veya belirgindir, odak genellikle eylemin kendisindedir.
Her iki fiil türü de İspanyolca dilbilgisinde önemli bir yer tutar ve hangi fiilin kullanılacağı, eylemin üzerindeki vurguya bağlı olarak belirlenir.