İtalyanca’da konumuz “Mastar – Gerundio ve Ulaç” fiillerin mastar (infinito), gerundio (gerundio), ve ulaç (participio) şekilleri, fiilin zaman ve kipinden bağımsız, farklı işlevlerde kullanılan temel formlarıdır.
İçindekiler
Mastar (Infinito)
Fiilin temel, çekimsiz halidir. Türkçedeki “-mak, -mek” ekine karşılık gelir.
İtalyanca mastarlar üç farklı şekilde biter:
- -are: parlare (konuşmak), mangiare (yemek yemek), lavorare (çalışmak)
- -ere: vedere (görmek), leggere (okumak), scrivere (yazmak)
- -ire: dormire (uyumak), aprire (açmak), sentire (duymak)
Kullanım
- Fiilin sözlükteki halidir.
- Yardımcı fiillerden sonra kullanılır
örneğin;
Voglio mangiare una pizza.
Bir pizza yemek istiyorum.
- Bazı edatlardan sonra kullanılır
örneğin;
Prima di uscire, controllo le finestre.
Dışarı çıkmadan önce pencereleri kontrol ediyorum.
- İsim gibi kullanılabilir
örneğin;
Il leggere è un piacere.
Okumak bir zevktir.
Mastar (Eylemin Kendisi)
Voglio dormire.
Uyumak istiyorum. – Eylemin kendisini ifade eder.
Leggere è importante.
Okumak önemlidir. – İsim gibi kullanılır.
Gerundio (Gerundio)
Fiilin eylemin nasıl veya hangi koşullarda gerçekleştiğini belirten, zarf işlevinde kullanılan şeklidir. Türkçedeki “-erek, -arak, -ken, -dıkça” gibi anlamlara gelebilir.
Bir eylemin nasıl veya hangi koşullarda gerçekleştiğini, eş zamanlılığını, nedenini veya amacını ifade etmek için kullanılır. Özellikle eylemin devamlılığı veya süregelen bir şekilde yapılması anlamını taşıyabilir (özellikle “stare + gerundio” yapısında).İki Zamanı Vardır
Gerundio Presente (Şimdiki Zaman Gerundio)
Eylemin aynı anda veya eş zamanlı olarak gerçekleştiğini ifade eder.
| ARE | ANDO |
| ERE | ENDO |
| İRE | ENDO |
-are bitenler: kök + -ando (parlare → parlando, lavorare → lavorando)
-ere ve -ire bitenler: kök + -endo (vedere → vedendo, leggere → leggendo, dormire → dormendo, aprire → aprendo)
örneğin;
Avendo fame, ho mangiato un panino.
(avere fiilinin gerundio’su)
Aç olduğum için bir sandviç yedim.
örneğin;
Essendo stanco, sono andato a letto presto. (essere fiilinin gerundio’su)
Yorgun olduğum için erken yattım.
örneğin;
Camminava leggendo un libro.
Kitap okuyarak yürüyordu.
Örneğin:
Studiando sodo, supererai l’esame.
Sıkı çalışarak sınavı geçeceksin.
Gerundio Passato (Geçmiş Zaman Gerundio)
Eylemin ana eylemden önce gerçekleştiğini ifade eder. Yardımcı fiiller essere veya avere’nin gerundio’su ile asıl fiilin geçmiş zaman particpio’sunun birleşimiyle oluşur.
essendo/avendo + participio passato
Örneğin:
Avendo finito il lavoro, sono uscito.
İşi bitirdikten sonra dışarı çıktım.
örneğin;
Essendo arrivato in ritardo, ho perso il treno.
Geç kaldığım için treni kaçırdım.
Kullanım
- Eylemin tarzını, nedenini, zamanını veya koşulunu belirtir.
- Genellikle cümlenin başında, ortasında veya sonunda yer alabilir.
- Özellikle zarf tümleci olarak işlev görür.
Gerundio aynı zamanda bazı fiillerin kullanımında da önemlidir. Örneğin, “Sto parlando” ifadesi, “şu anda konuşuyorum” anlamına gelir.
Gerundio (Devamlılık/Eş Zamanlılık)
örneğin;
Sto mangiando.
Yiyorum. – Eylemin şu anda devam ettiğini belirtir.
Camminando velocemente, arriverai in tempo.
Hızlı yürüyerek zamanında varacaksın. – Eylemin nasıl yapıldığını belirtir.
Gerundio (Neden)
örneğin,
Non sapendo la strada, ho chiesto informazioni.
Yolu bilmediğim için bilgi sordum.
Gerundio (Amaç)
Nadiren kullanılır, genellikle edatlar ve mastar tercih edilir
örneğin;
Ha studiato preparandosi all’esame.
Sınava hazırlanarak çalıştı.
Daha doğal: Ha studiato per prepararsi all’esame.
Ulaç (Participio)
Fiilin sıfat veya zarf gibi kullanılan şeklidir. Türkçedeki sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerine karşılık gelebilir. İki Temel Zamanı Vardır
Participio Presente (Şimdiki Zaman Ulaç)
Eylemin devam ettiğini veya eylemi yapan kişiyi/nesneyi nitelediğini ifade eder.
-are bitenler: kök + -ante (parlare → parlante, lavorare → lavorante).
-ere bitenler: kök + -ente (vedere → vedente, leggere → leggente).
-ire bitenler: kök + -ente (dormire → dormiente, sentire → senziente)
Örneğin:
un ragazzo parlante italiano (İtalyanca konuşan bir çocuk) – Sıfat olarak.
un dolore persistente (devam eden bir ağrı) – Sıfat olarak
I manifestanti sfilanti per le vie della città. (Şehir sokaklarında yürüyen göstericiler.) – Sıfat olarak
Birçok şimdiki zaman ulaç, İtalyanca’da isim olarak da kullanılır (studente – öğrenci, insegnante – öğretmen).
Participio Passato (Geçmiş Zaman Ulaç)
Eylemin tamamlandığını veya edilgen anlamı ifade eder. Yardımcı fiillerle birleşerek geçmiş zamanları oluşturur.
-are bitenler: kök + -ato (parlare → parlato, lavorare → lavorato).
-ere bitenler: kök + -uto (vedere → visto – düzensiz, leggere → letto – düzensiz, scrivere → scritto – düzensiz).
-ire bitenler: kök + -ito (dormire → dormito, aprire → aperto – düzensiz, sentire → sentito)
Örneğin:
un libro letto (okunmuş bir kitap) – Sıfat olarak (edilgen anlam).
La porta è aperta. (Kapı açık.) – Sıfat olarak (durum belirtiyor).
Ho mangiato la pizza. (Pizzayı yedim.) – Geçmiş zamanın bir parçası (yardımcı fiil avere ile).
Sono andato al cinema. (Sinemaya gittim.) – Geçmiş zamanın bir parçası (yardımcı fiil essere ile)
Kullanım
- Sıfat olarak isimleri niteler.
- Yardımcı fiillerle birleşerek birleşik zamanları oluşturur.
- Mutlak yapılar (participio assoluto) oluşturarak zarf işlevi görebilir (genellikle geçmiş zaman particpio’su ile kullanılır).
örneğin;
Finito il lavoro, sono tornato a casa.
İşi bitirdikten sonra eve döndüm.
Örneğin:
Ödevimi yaptıktan sonra televizyon izliyorum.
dopo aver fatto i compiti, guardo la TV
After I do my homework, I watch TV.
Uygulanan aracı belirtmek için
Örneğin:
I made money by working.
Çalışarak para kazandım.
Ho fatto soldi lavorando.
eylem gerçekleştiğinde oluşan başka bir eylemi belirtmek için
Örneğin:
he woke me by knocking the door.
Kapıyı çalarak beni uyandırdı.
mi ha svegliato bussando alla porta.
Sebep ve sonuç
Örneğin:
You will grow up by drinking milk.
Süt içerek büyüyeceksin.
Crescerai bevendo latte.
Parlare (Konuşmak):
Örneğin:
Sto parlando al telefono.
Telefonda konuşuyorum.
Parlando con gli amici, mi sono divertito molto.
Arkadaşlarla konuşurken çok eğlendim.
Scrivere (Yazmak):
Sto scrivendo una lettera.
Bir mektup yazıyorum.
Örneğin:
Scrivendo il diario, ho capito molte cose.
Günlüğü yazarken birçok şey anladım.
Dormire (Uyumak):
Örneğin:
Sto dormendo.
Uyuyorum.
Dormendo poco, mi sento stanco.
Az uyuyarak kendimi yorgun hissediyorum.
Mangiare (Yemek Yemek):
Örneğin:
Sto mangiando una pizza.
Bir pizza yiyorum.
Örneğin:
Mangiando sano, mantengo la forma.
Sağlıklı beslenerek formumu koruyorum.
Guardare (İzlemek):
Örneğin:
Sto guardando un film.
Bir film izliyorum.
Guardando il tramonto, mi sono emozionato.
Gün batımını izlerken duygulandım.
Alıştırma
Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri parantez içindeki fiilin uygun mastar, gerundio veya ulaç şekliyle doldurun.
Il libro __ (scrivere) da Umberto Eco è molto famoso.
a) scrivendo
b) scrivere
c) scritto
Voglio __ (leggere) un libro interessante.
a) leggendo
b) leggere
c) letto
__ (camminare) velocemente, arriverai in tempo.
a) camminato
b) camminando
c) camminare
Ho visto un ragazzo __ (parlare) con il professore.
a) parlato
b) parlando
c) parlare
__ (finire) i compiti, potrai uscire.
a) finito
b) finendo
c) finire
cevaplar
b) leggere (Mastar – bir yardımcı fiilden sonra kullanılır)
c) scritto (Participio Passato – edilgen anlamda bir ismi niteler)
b) camminando (Gerundio Presente – bir koşul belirtir)
b) parlando (Participio Presente – bir ismi niteler)
a) finito (Participio Passato – Gerundio Passato yapısının bir parçası)