İtalyanca ders 16

İtalyanca ders 16 konumuz “Geçmiş zaman ”.öncesinde yeni kelimeler öğreniyoruz.

TABAK :(m) piatto /il piatto/un piatto/i piatti
MEKTUP :(f) lettera / la lettera// le lettere
FARE :(m) topo /il topo /i topi
AYRILMAK: lasciare
Gerçek :Vero / Reale / Realtà
Yarın :Domani / İl Futuro
Benzemek / Görünmek : SOMIGLIARE
Eşleştirmek ➡️ ABBINARE
Bulmak ➡️ TROVARE
Öğrenmek ➡️IMPARARE

Bu ders ve öncesinde öğrendiklerimizle beraber 100 ‘e yakın kelime öğrendik. Doğrusu yavaş yavaş artık konular genişliyor. Önce işlediğimiz derste şimdiki zamana değinmiştik. Şimdi geçmiş zamanın özet anlatımını yapacağım. Önce ne yapmamız lazım?

Önce essere ve Avere fiillerinin şimdiki zaman çekimlerini tam olarak öğrenin. (Bunlar yardımcı fiil olarak kullanılacak.)

Geçmiş Zaman Ortaçları (Participio Passato)

Bu yapı, yakın geçmiş zaman (Passato Prossimo) cümleleri kurulurken Avere veya Essere fiillerinin yanına gelen ana eylemin aldığı ekleri gösterir.

Mastar Grubu	Düzenli Ek Değişimi	Düzenli Örnek	Düzensiz İstisnalar (Sınavda Çıkar)
-ARE	→ -ato	Parlare ➡️ Parlato	Düzenlidir, istisnası çok azdır.
-ERE	→ -uto	Vendere ➡️ Venduto	Vedere ➡️ Visto (Düzensiz) Prendere ➡️ Preso (Düzensiz)
-IRE	→ -ito	Dormire ➡️ Dormito	Aprire ➡️ Aperto (Düzensiz) Uscire ➡️ Uscito (Essere ile çekilir

En sık kullanılan düzensiz fiillerin Participio Passato hallerini öğrenmeye başlayın.

İtalyanca Temel Fiillerin Geçmiş Zaman Ortaçları Tablosu

Mastar Fiil	Geçmiş Zaman Ortacı	Yardımcı Fiil (Essere / Avere)	Örnek Geçmiş Zaman Çekimi (Io için)
Essere (Olmak)	stato / stata	Essere	Sono stato / Sono stata (Oldum / Bulundum)
Avere (Sahip Olmak)	avuto	Avere	Ho avuto (Sahip oldum / Vardı)
Fare (Yapmak)	fatto	Avere	Ho fatto (Yaptım)
Dire (Söylemek)	detto	Avere	Ho detto (Söyledim)
Leggere (Okumak)	letto	Avere	Ho letto (Okudum)
Scrivere (Yazmak)	scritto	Avere	Ho scritto (Yazdım)
Vedere (Görmek)	visto	Avere	Ho visto (Gördüm)
Prendere (Almak)	preso	Avere	Ho preso (Aldım)
Mettere (Koymak)	messo	Avere	Ho messo (Koydum)
Venire (Gelmek)	venuto / venuta	Essere	Sono venuto / Sono venuta (Geldim)
Andare (Gitmek)	andato / andata	Essere	Sono andato / Sono andata (Gittim)

Hangi fiillerin “essere” ile, hangilerinin “avere” ile çekildiğini anlamaya çalışın. (Mesela; hareket ve durum değişikliği fiillerinin “essere” ile çekildiğini)

Açıkcası italyanca’da temel olarak öğrenmeniz gereken iki ana geçmiş zaman bulunur. Önce başlangıç için aşağıdaki iki geçmiş zamana odaklanmak en iyisidir:

Geçmiş Zamanda Yardımcı Fiil Seçimi

Avere mi, Essere mi?

İtalyancada bir eylemi geçmiş zamana taşırken iki ana gruba ayrılırız. Hangi yardımcı fiili seçeceğinizi anlamanın en kolay mantığı şudur:

%80 Oranında “AVERE” Kullanılır (Geçişli Fiiller)

Eğer bir fiile “Neyi?” veya “Kimi?” sorularını sorduğunuzda mantıklı bir cevap alabiliyorsanız (yani nesne alabiliyorsa), o fiil geçmiş zamanda her zaman Avere ile çekilir.

Leggere (Okumak): Neyi okudum? ➡️ Kitabı. (Mantıklı) ➡️ Ho letto il libro.
Scrivere (Yazmak): Neyi yazdım? ➡️ Mektubu. (Mantıklı) ➡️ Ho scritto la lettera.
Fare (Yapmak), Dire (Söylemek), Vedere (Görmek), Prendere (Almak): Hepsi nesne alabildiği için Avere ile çekilir.

Hangi Durumlarda “ESSERE” Kullanılır? (Durum ve Hareket)

Ekleme yapacağınız fiile “Neyi/Kimi?” sorularını sorduğunuzda anlamsız oluyorsa ve fiil şu 3 ana gruptanbirine giriyorsa yardımcı fiil her zaman Essere olur:

A) Hareket ve Yön Değişikliği Bildiren Fiiller

Bir noktadan başka bir noktaya fiziksel olarak gitmeyi, gelmeyi veya yer değiştirmeyi anlatan eylemlerdir.

Andare (Gitmek): Neyi gitmek? (Anlamsız) ➡️ Yön var ➡️ Sono andato.
Venire (Gelmek): Neyi gelmek? (Anlamsız) ➡️ Yön var ➡️ Sono venuto.
Partire (Ayrılmak/Yola çıkma), Tornare (Dönmek), Entrare (Girmek), Uscire (Çıkmak).

Durum Değişikliği (Transformazione) Bildiren Fiiller

Bir canlı veya nesnenin yapısında, hayatında veya durumunda kalıcı ya da ani bir dönüşüm yaşanmasını anlatan eylemlerdir.

Nascere (Doğmak):Yokluktan varlığa geçiş durum değişikliğidir ➡️ Sono nato.
Morire (Ölmek): Yaşamdan ölüme geçiş durum değişikliğidir ➡️ È morto.
Diventare (Gelişmek/Dönüşmek), Crescere (Büyümek).

Durma, Kalma ve Sabitlik Bildiren Fiiller

Bir yerde sabit durmayı veya mevcut durumu korumayı anlatan eylemlerdir.

Stare / Essere (Olmak / Kalmak): Bir yerde bulunma durumu ➡️ Sono stato.
Rimanere / Restare (Kalma/Geri kalma): Sabitlik bildirir ➡️ Sono rimasto.

Passato Prossimo (Yakın Geçmiş Zaman)

İlk Öğrenilmesi Gereken zamanlardan biridir. Çünkü, Günlük konuşmada en sık kullanılan geçmiş zaman şeklidir. Yakın zamanda olmuş veya etkisi hala devam eden olayları anlatmak için idealdir. İngilizce’deki “Present Perfect” ve bazı durumlarda “Past Simple” karşılığına gelebilir.

özet olarak oluşumu
Yardımcı fiil “essere” (olmak) veya “avere” (sahip olmak) fiilinin şimdiki zaman çekimi + asıl fiilin Participio Passato (geçmiş zaman ulaç) hali.

örneğin;
Loro hanno letto il libro.
Onlar kitabı okudular.

✅ BE (Olmak) ➡️ ESSERE

İtalyancanın en önemli yardımcı fiilidir. Durumlara göre iki farklı fiil aynı anlama gelebilir:

Essere: Kalıcı özellikleri (milliyet, fiziksel özellik, isim) belirtirken kullanılır.
Stare: Geçici durumları (sağlık durumu veya konum) belirtirken “olmak / bulunmak” anlamında kullanılır.

Örnek: .
Ben Türk’üm.
Sono turco. (Essere) .
Ben iyiyim.
Sto bene. (Stare)

Essere genellikle hareket fiilleri (gitmek, gelmek, çıkmak, inmek vb.), durum değişikliği fiilleri (doğmak, ölmek, büyümek vb.) ve “essere” ile çekilen dönüşlü fiiller. Participio Passato, özneyle cinsiyet ve sayıda uyumlu olur.

Şimdiki Zaman Çekimi

Kişi Zamiri	Essere=Şimdiki Zaman Çekimi
io	sono
tu	sei
lui/lei/Lei	è
noi	siamo
voi	siete
loro	sono

✅ HAVE / HAS (Sahip Olmak) ➡️ AVERE

İtalyancada mülkiyet ve sahiplik belirtir. Geçmiş zaman yaparken yardımcı fiil olarak da görev alır.

Avere: Genel sahiplik ve yaş belirtirken kullanılır (Ho venti anni).
Possedere: Daha kurumsal, resmi veya hukuki anlamda “büyük bir mülke (ev, arsa, şirket) sahip olmak” anlamına gelir.

Örnek: Bir arabam var.
Ho una macchina. (Avere) .
Büyük bir eve sahip.
Possiede una grande casa. (Possedere).

Avere ile Çekilenlerin çoğu geçişli fiil (nesne alan fiiller) ve bazı geçişsiz fiiller. Participio Passato genellikle değişmez (bazı özel durumlarda “avere” ile çekilen bazı fiillerde nesne zamirleriyle uyum olabilir, ancak başlangıç için bu detaya girmenize gerek yok).

Şimdiki Zaman Çekimi

Kişi Zamiri	Avere=Şimdiki Zaman Çekimi
io	ho
tu	hai
lui/lei/Lei	ha
noi	abbiamo
voi	avete
loro	hanno

✅ Benzemek / Görünmek ➡️ SOMIGLIARE

Birinin veya bir şeyin dış görünüş olarak başka birine benzemesi durumudur.

Somigliare a: Fiziksel olarak birine benzemek anlamındadır.

Somiglio a mio padre.
Babama benziyorum.

Sembrare: Bir durumun veya kişinin dışarıdan “öyle görünmesi / gibi gelmesi” anlamındadır.

Örnek: .
Anneme benziyorum.
Somiglio a mia madre.
Yorgun görünüyorsun.
Sembri stanco..

✅ Eşleştirmek ➡️ ABBINARE

Bolca geçen iki şeyi birbiriyle uyumlu hale getirme, eşleme eylemidir.

Abbinare: Kelimeleri, renkleri veya kıyafetleri birbiriyle eşleştirmek, kombinlemek anlamındadır.
Accoppiare: Nesneleri veya canlıları tam bir “çift (ikişerli grup)” haline getirmek anlamına gelir.

Örnek: .
Kelimeleri eşleştiriyorum.
Abbino le parole.
Renkleri eşleştiriyorlar.
Abbinano i colori..

✅ Bulmak ➡️ TROVARE

Aranan veya kaybolan bir şeyi arama sonucunda elde etme eylemidir.

Trovare: Bir nesneyi veya çözümü bulmak anlamındadır
Scoprire: Bilinmeyen gizli bir şeyi “keşfetmek / açığa çıkarmak” anlamına gelir.

Örnek: .
Anahtarı buluyorum.
Trovo la chiave.
Yeni bir yer keşfediyor.
Scopre un nuovo posto.

Trovo la soluzione.
Çözümü bulacağım.

✅ Öğrenmek ➡️ IMPARARE

İtalyancada bir bilgiyi, dili veya beceriyi sıfırdan edinmek anlamına gelir.

Imparare: Bir şeyi kalıcı olarak öğrenmek eylemidir.
Imparo l’italiano.
İtalyanca öğreniyorum.
Ho imparato l’italiano.
İtalyanca öğrendim.

Studiare: Bir dersi, kitabı veya konuyu “öğrenmek amacıyla ders çalışmak/incelemek” anlamına gelir. Sınavlarda genellikle birlikte kullanılırlar

Örnek:
Okulda matematik çalışıyorum.
Studio la matematica a scuola..

Italian classroom with students and speech bubbles reading “E tu? Come ti chiami?”, “Molto bene, grazie!”, “Buongiorno!”, and “Ciao! Come stai?”; board reads “Verbi Essere/Avere,” “Presente Indicativo,” and “ITALIANO.”

Örnek: .
İtalyanca öğreniyorum.
Imparo l’italiano.

Imperfetto (Di’li Geçmiş Zaman)

Sonra Öğrenilmesi Gereken bir zaman çünkü Passato Prossimo kadar sık olmasa da, geçmişteki alışkanlıkları, süregelen durumları, betimlemeleri veya eş zamanlı olarak gerçekleşen olayları anlatmak için önemlidir. İngilizce’deki “Past Continuous” ve bazı durumlarda “Used to” karşılığına gelebilir.

Örnek olarak oluş: Fiilin köküne belirli sonekler eklenerek oluşturulur:

Şimdiki Zamanın Hikayesi (Imperfetto) Ekleri

Geçmişte sürekli yapılan rutinleri, alışkanlıkları veya “yapıyordum, ediyordum” tarzı arka plan durumlarını anlatırken fiillerin köküne doğrudan eklenen şahıs ekleridir.

Şahıslar	-ARE Grubu (Parlare)	-ERE Grubu (Vedere)	-IRE Grubu (Dormire)
Io (Ben)	-avo (Parlavo)	-evo (Vedevo)	-ivo (Dormivo)
Tu (Sen)	-avi (Parlavi)	-evi (Vedevi)	-ivi (Dormivi)
Lui/Lei (O)	-ava (Parlava)	-eva (Vedeva)	-iva (Dormiva)
Noi (Biz)	-avamo (Parlavamο)	-evamo (Vedevamo)	-ivamo (Dormivamo)
Voi (Siz)	-avate (Parlavate)	-evate (Vedevate)	-ivate (Dormivate)
Loro (Onlar)	-avano (Parlavano)	-evano (Vedevano)	-ivano (Dormivano)

Bu iki temel geçmiş zamanı iyice öğrendikten sonra, daha az kullanılan ama yine de önemli olan diğer geçmiş zamanlara geçebilirsiniz

Passato Remoto (Uzak Geçmiş Zaman): Genellikle edebi metinlerde ve Güney İtalya’nın bazı bölgelerinde kullanılır. Uzak geçmişte, tamamlanmış ve etkisi günümüze ulaşmayan olayları anlatır.
Trapassato Prossimo (Yakın Geçmişin Geçmişi): Passato Prossimo’dan önce gerçekleşmiş olayları anlatır (İngilizce’deki “Past Perfect”e benzer). Yardımcı fiillerin Imperfetto çekimi + Participio Passato ile oluşur.
Trapassato Remoto (Uzak Geçmişin Geçmişi): Passato Remoto’dan önce gerçekleşmiş olayları anlatır (edebi metinlerde çok sık kullanılır). Yardımcı fiillerin Passato Remoto çekimi + Participio Passato ile oluşur.

Şimdiki zaman için tekrar

örneğin;
Çocuk fareden korkuyor.
il bambino sta temendo dal topo.

Mesela;
Polisler gidiyorlar.
Le polizie stanno andando.

örneğin;
erkek çocuklar yazıyorlar
İ bambini stanno scrivendo.

Mesela;
kadın yumurtayı gösteriyor.
la donna sta mostrando un uovo.

örneğin;
Adam ve kadın bir gazete okuyorlar.
L’uomo e la donna stanno leggendo un giornali.

örneğin;
Erkek çocuk resmi getiriyor.
il bambino sta portando la pittura.

örneğin;
erkek çocuk bir köpek getiriyor
il bambini sta portando un cane.

Geçmiş zaman örnekler

Child kneeling on a rug and hugging a teddy bear in a bedroom

örneğin;
Ieri ho trovato il mio giocattolo nella mia stanza
Dün oyuncağımı odamda buldum

örneğin;
Noi siamo partiti/e ieri.
Biz dün ayrıldık.

örneğin;
Lei è arrivata tardi.
O geç geldi.

Essere örneğin;
Io sono andato/a a Roma.
Ben Roma’ya gittim.

Avere – örneğin;
Tu hai visto quel film?
Sen o filmi gördün mü?

örneğin;
Io ho mangiato una pizza.
Ben bir pizza yedim.

örneğin;
La donna ha lavato le tazze.
Kadın bardakları yıkadı.
lavare (yıkamak) fiili avere ile çekilir ve participio passato’su lavato’dur.

Geçmiş zaman ve fiiller – şimdiki zaman için örnekler

şimdi karşılaştırma yapabilmeniz için aynı cümleleri iki zamanda görebilirsiniz. Ayrıca fiillerin de nasıl bir hal aldığını yukarıda anlatılanlarla pekiştirebilirsiniz.

örneğin;
Il bambino sta bevendo acqua.
çocuk su içiyor.

Mesela;
Il bambino ha bevuto acqua.
çocuk su içti.
bere (içmek) fiili avere ile çekilir ve participio passato’su bevuto’dur.

örneğin;
Öğretmenler geliyorlar.
gli insegnanti stanno venendo.
Gli insegnanti sono venuti.
Öğretmenler geldiler.
venire (gelmek) fiili essere ile çekilir ve çoğul erkek özneye göre participio passato’su venuti’dir.

Mesela;
O bir sandalye getiriyor.
Lui sta portando una sedia.
Lui ha portato una sedia.
O bir sandalye getirdi.
portare (getirmek) fiili avere ile çekilir ve participio passato’su portato’dur.

örneğin;
O bir kalemi gösteriyor.
Lei sta mostrando la matita.
Lei ha mostrato la matita.
O bir kalemi gösterdi.
mostrare (göstermek) fiili avere ile çekilir ve participio passato’su mostrato’dur.

örneğin;
Çocuklar kapıyı açıyorlar.
i bambini stanno aprendo la porta.
I bambini hanno aperto la porta.
Çocuklar kapıyı açtılar.
aprire (açmak) fiili avere ile çekilir ve düzensiz participio passato’su aperto’dur.

örneğin;
Ben bir otobüs ve bir otomobil görüyorum.
Io sto vedendo un autobus e un’automobile.
Io ho visto un autobus e un’automobile.
Ben bir otobüs ve bir otomobil gördüm.
vedere (görmek) fiili avere ile çekilir ve düzensiz participio passato’su visto’dur.

örneğin;
Bir tabak ve bir bıçak görüyoruz.
Stiamo vedendo un piatto e un coltello .
Abbiamo visto un piatto e un coltello.
Biz bir tabak ve bir bıçak gördük.
vedere (görmek) fiili avere ile çekilir ve düzensiz participio passato’su visto’dur.

örneğin;
Kadın öğretmen bir mektup yazıyor.
La donna sta scrivendo una lettera.

örneğin;
La donna ha scritto una lettera.
Kadın öğretmen bir mektup yazdı.
scrivere (yazmak) fiili avere ile çekilir ve düzensiz participio passato’su scritto’dur.

örneğin;
Kadın bardakları yıkıyor.
La donna sta lavando le tazze.
La donna ha lavato le tazze.
Kadın bardakları yıkadı.
lavare (yıkamak) fiili avere ile çekilir ve participio passato’su lavato’dur.

Bu içerikler ders 20 sonrası başlar. İsterseniz hertürlü kelimeyi bulabileceğiniz bu sayfaları ziyaret edip örneklere bakıp, testlerle kendinizi test edebilirsiniz. Öğrenmeye devam