Japonca’da, fiillerin geçişli (transitive) veya geçişsiz (intransitive) olup olmadığı, fiilin eyleminin doğası ve bağlamına bağlıdır ve şimdi Japonca geçişli-geçişsiz fiiller arasındaki temel farklara bakalım.
İçindekiler
Bazı fiiller tümleç alabilirliğine göre geçişli veya geçişsiz olabillir.
özne+fiil+nesne(doğrudan nesne-dolaysız tümleç)
Geçişli Fiiller (Transitive Verbs)
Geçişli fiiller, bir eylemi gerçekleştiren kişinin eylemi bir nesneye (bir şeye veya birine) uyguladığı durumları ifade eder. Nesne alabiliyor ve ‘neyi,kimi…’sorularına cevap verir. Sorunun cevabı ‘onu’+fiil olursa geçişli olduğunu anlarız
Örneğin: (kaku) – yazmak.
Kare wa tegami o kaku.
O, bir mektup yazar.
Örneğin;
Resim çiziyorum.
Watashi wa e o kaite iru.
Resim çiziyor.
Kare wa e o kaite iru (neyi çiziyor? Resim.)
Onu çizdi..oldu.
o zaman soralım neyi çizdi?cevap resim .
Örneğin;
Ben sahibim. Eksik bir cümle
Ingilizcedeki to have ,
I have a cat
Watashi wa neko o katte iru
Benim bir kedim var. dediğimizde anlam kazandı.
Burada ‘neko’ dolaysız tümleç oluyor.‘ne’ ‘neyi’’kimi’ sorularına cevap verir.
Neyi var ? kedisi (doğrudan nesne-dolaysız tümleç)var.
Geçişsiz Fiiller (Intransitive Verbs)
Japonca’da “geçişsiz fiiller” (Tadōshi -ta-dōshi) olarak adlandırılan fiiller, kendilerinden sonra doğrudan bir nesne almayan fiillerdir. Yani, bu fiiller eylemin doğrudan bir nesneye yöneltilmediği durumlarda kullanılır.
Geçişsiz fiiller, bir eylemi gerçekleştiren kişinin eyleminin bir nesneye uygulanmadığı durumları ifade eder. Yani, eylem doğrudan bir nesne içermez.
Örneğin: 走る (hashiru) – koşmak.
Kare wa kōen de hashiru.
O, parkta koşar.
…bu sorulara cevap alamıyorsak fiil geçişsizdir. Neyi sorusuna cevap alabiliyormuyuz bir bakalım.
| Bakmak | onu bakmak…olmadı |
| Ölmek | onu ölmek …olmadı |
| Ağlamak | onu ağladı…olmadı |
| Yardım etmek | onu yardım etti…olmadı |
| Korkmak | onu korktu…olmadı |
| Almak | toru..onu almak (geçişli) |
| Ayrılmak | hanareru..onu ayrılmak (geçişsiz) |
| Bilmek | saru,deru..onu bilmek (geçişsiz) doğrudan bir nesne almadan bilgi sahibi olmayı ifade eder. |
| Borçlu olmak | karigaaru (geçişsiz) |
| bulmak | mitsukeru (geçişli) |
| İnanmak | omou,shinjiru (geçişsiz) |
Birkaç geçişli fiil
İstemek (望む – nozomu)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Yani, istenen şey doğrudan nesne olarak kullanılabilir.
Örneğin, “Kahve istiyorum” cümlesinde “kahve,” istenen şeydir ve nesne olarak kullanılır.
Koymak (置く – oku)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Bir şeyi bir yere koymak veya yerleştirmek anlamına gelir ve nesne gerektirir.
Örneğin, “Kitabı masanın üstüne koydum” cümlesinde “kitap,” koyma işlemine tabi olan nesnedir.
Pratik yapmak (練習する – renshuu suru)
Bu bir geçişli-fiil-kendi-oluşturulan-nesne (自動詞 – jidoushi) yapısı kullanır. Yani, kendisi bir nesneye ihtiyaç duymaz, ancak öznenin kendi kendine yaptığı bir eylemi ifade eder.
Örneğin, “Piyano çalmayı pratik yapıyorum” cümlesinde “pratik yapmak,” öznenin kendi kendine yaptığı bir eylemi ifade eder.
Sahip olmak (持つ – motsu)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Bir şeye sahip olmak anlamına gelir ve nesne gerektirir.
Örneğin, “Bir araba sahibiyim” cümlesinde “araba,” sahip olunan nesnedir.
Söylemek (言う – iu)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Bir şeyi söylemek veya ifade etmek anlamına gelir ve nesne gerektirir.
Örneğin, “Gerçeği söyledim” cümlesinde “gerçek,” söylenen nesnedir.
Takip etmek (追う – ou)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Bir şeyi takip etmek veya izlemek anlamına gelir ve nesne gerektirir.
Örneğin, “Hırsızı polis takip etti” cümlesinde “hırsız,” takip edilen nesnedir.
Yardım etmek (手伝う – tetsudau)
Bu fiil geçişli bir fiildir. Birine yardım etmek anlamına gelir ve nesne gerektirir.
Örneğin, “Arkadaşımı ödevinde yardım ettim” cümlesinde “arkadaşım,” yardım edilen nesnedir.
Burada da tam tersi ,nesne ile hiçbir alakası yoktur.Yani öznesiz kullanılırlar. İfadeler,deyişler ve zarflarla anlamları farklılaşır.
örneğin;
Çocuklar vazoyu boyamış.
The boys painted the vase.
Shounen-tachi wa kabin o nutta(neyi boyamış?…vazoyu.cevap var..geçişli
babam siliyor..
my father is erasing.
Watashi no chichi wa keshite imasu ‘neyi siliyor’ sorusuna cevap yok.geçişsiz
Japonca geçişli-geçişsiz fiilleri arasındaki farkı anlayabileceğiniz birkaç örnek daha;
o kapıyı açtı
Kare wa doa o aketa
neyi açtı? Kapıyı GEÇİŞLİ
O açtı.
Kare wa aketa.
neyi açtı? CEVAP YOK – GEÇİŞSİZ
O kalemi aldı.
Kare wa pen o totta.
neyi aldı ? Kalemi GEÇİŞLİ
O aldı.
kare wa totta.
neyi aldı? CEVAP YOK-GEÇİŞSİZ
Japonca geçişli-geçişsiz fiiller, bağlam veya kullanım bağlamına bağlı olarak hem geçişli hem de geçişsiz olarak kullanılabilir. Bu durumda, fiilin bağlamdaki rolüne bağlı olarak fiilin anlamı değişebilir.
開く (aku) – açmak (geçişsiz)
(Doa ga aiteimasu) – Kapı açık.
(akeru) – açmak (geçişli)
(Doa o akete kudasai) – Lütfen kapıyı açın.
Bu örnekte, “開く” (aku) geçişsiz bir fiilken, “開ける” (akeru) geçişli bir fiildir.