Japonca etken ettirgen fiil formunda bir şeye neden olan,nedensel cümleleri kurarız.
İçindekiler
Birinin bir şey yapmasını sağlamak…ya da biz bir şeyler yapmak isterken kullanırız. Japonca’da etken ve ettirgen formlar elde etmek için kullanılan ekler, fiil köküne eklenir.
ettirgen form – causative form
Japonca’da “causative form” veya “ettirgen formu” olarak bilinen bu yapı, bir kişiye veya bir şeye başka bir kişinin veya şeyin bir eylemi gerçekleştirmesine neden olma anlamını taşır. Bu form, bir eylemi yaptırmak, zorlamak, izin vermek veya bir kişiyi bir şeyi yapmaya sevk etmek gibi anlamlar içerir.
Causative formun kısa hali, genellikle bir fiilin köküne “-せる” (seru) veya “-させる” (saseru) ekini ekleyerek oluşturulur. İki ek arasındaki seçim, kullanılan fiilin özelliklerine bağlıdır.
Örneğin:
(taberu) – Yemek
(tabesaseru) – Yemeye zorlamak, yemek yaptırmak.
(kaku) – Yazmak
(kakaseru) – Yazmaya zorlamak, yazdırmak.
(hanasu) – Konuşmak
(hanasaseru) – Konuşmaya zorlamak, konuşturmak
to make someone read or to let someone read.
yapmak…izin vermek..
Japonca’da bu tür cümleler yerine fiillere bir takım ekler gelir. Fiiller bölümünde fiil gruplarına bakabiliriz.
1. grup fiiller (( U >Aolur ))
| hiragana U sırası | = | hiragana A sırası | |
|---|---|---|---|
| U | = | a | +seru |
| Ku | = | ka | +seru |
| Gu | = | ga | +seru |
| Su | = | sa | +seru |
| Tsu | = | ta | +seru |
| Nu | = | na | +seru |
| Bu | = | ba | +seru |
| Mu | = | ma | +seru |
| Ru | = | ra | +seru |
2.grup fiiller :
eru,iru -ru + saseru taberu: tabe : tabesaseru
3. Grup fiiller :
Suru : saseruKuru : ko saseru
özne/konu + yapan kişi+nesne + ettirgen fiil
Şimdiki ve gelecek zaman
| Olumlu | kök fiil + sase + masu kök fiil + sase + ru |
| Olumsuz | kök fiil + sase + masen kök fiil + sase + nai |
Geçmiş zaman
| Olumlu | kök fiil + sase + mashita kök fiil + sase + ta |
| Olumsuz | kök fiil + sase + masen deshita kök fiil + sase + na katta |
Causative formun uzun hali, genellikle bir fiilin köküne “-せる” (seru) veya “-させる” (saseru) ekini ekleyerek oluşturulur. İki ek arasındaki seçim, kullanılan fiilin özelliklerine bağlıdır.
Örneğin:
食べる (taberu) – Yemek
(tabesaseru) – Yemeye zorlamak, yemek yaptırmak.
(kaku) – Yazmak
(kakaseru) – Yazmaya zorlamak, yazdırmak.
話す (hanasu) – Konuşmak
(hanasaseru) – Konuşmaya zorlamak, konuşturmak
Bir kişiyi bir şeyi yapmaya zorlamak.
Örneğin:
(Watashi wa anata ni )Tabesasemasu
yemene izin vereceğim.
ı will let you eat
Kare wa kanojo o noma semasu.
he will let her drink.
onun içmesine izin verecek.
he made me work with him.
Kare wa watashi o kare to issho ni hatarakasemashita
Beni onunla çalışmamı sağladı.
Örneğin:
he make me walk.
Kare wa watashi o aruka semasu.
Beni yürümeye o zorladı.
Edilgen fiil – passive form
Japonca etken ettirgen fiil ‘ de : edilgen fiil ne yapmak istediğini anlatmak için ya da bir başkasının yapmasına izin vermek için cümle kurarken kullanılır.Saygınlık anlamı verir.
Japonca’da “passive” (pasif) form oluşturmak için “～られる”Rareru veya “～れる” Reru eklerini kullanırız. Bu ekler, “eru/iru” grubundaki fiillerin “ru” sonundaki harfini kaldırarak eklenir. İşte bir örnek:
Örneğin:
(kaku) – yazmak.
Passive Form: (kakareru) veya (kakeru) – yazılmak, yazılabilir.
(taberu) – yemek yemek.
Passive Form: (taberareru) veya (tabereru) – yenmek, yenilemek
Bu durumda, “～られる” veya “～れる” ekleri, passive formu oluşturur. Hangi ekin kullanılacağı genellikle fiilin son ünlüsesine bağlıdır. Her iki ek de kullanılabilir, ancak bazı fiillerde bir tercih olabilir.
Passive form, bir eylemin öznenin üzerinde yapıldığını ifade eder. Yani, özne bir başkası tarafından bir eyleme maruz kalır. Bu form, Japonca dilbilgisinin önemli bir öğesidir.
Örneğin:
Ben yaparım
Ben yapabilirim
be able to do
yapabilir olmak
Bunu Nasıl yapacağımı biliyorum…
1. grup fiiller (( U >Aolur ))
| hiragana U sırası | = | hiragana A sırası | |
|---|---|---|---|
| U | = | a | + reru |
| Ku | = | ka | + reru |
| Gu | = | ga | + reru |
| Su | = | sa | + reru |
| Tsu | = | ta | + reru |
| Nu | = | na | + reru |
| Bu | = | ba | + reru |
| Mu | = | ma | + reru |
| Ru | = | ra | + reru |
| 2. grup fiiller | ||
|---|---|---|
| eru,iru | – ru | + rareru |
| taberu | tabe | taberareru |
| 3. grup fiiller | |
|---|---|
| suru | dekiru |
| kuru | korareru |
| olumlu-olumsuz zaman | |
|---|---|
| şimdiki zaman ve gelecek zaman (olumlu) | kök fiil + rare + masu |
| kök fiil + rare + ru | |
| şimdiki zaman ve gelecek zaman (olumsuz) | kök fiil + rare + masen |
| geçmiş zaman (olumlu) | kök fiil + rare + nai |
| kök fiil + rare + mashita | |
| kök fiil + rare + ta | |
| geçmiş zaman (olumsuz) | kök fill + rare + masen deshita |
| kök fiil + rare + na katta |
Örneğin:
Kanojo wa watashi ni hanasa sete kuremasendeshita
Benim konuşmama izin vermedi.
she didn’t let me talk