İspanyolca isim

İSİM–SUSTANTİVO


İspanyolca isim Türkçedeki gibi birçok gruba ayrılır.Bu ispanyolca isim grupları aşağıdaki şekilde gruplara ayrılıyor.


1.formuna göre


somut-soyut
tekli-toplu
özel-cins
sayılabilir-sayılamaz
canlı-cansız

basit
(sustantivos primitivos)kök halindeki isimler.kelebek…
türemiş
(sustantivos derivados)
(fiilden türeyenler)yaz-mak,çalış-mak…
(isimden türeyenler)ahçılık,dişilik…


Örnek
libro -kitap (basit)
libreriá -kitapçı (türemiş)
librero -kitaplık (türemiş)
libreta -defter (türemiş)

flor-çiçek
florero-saksı
florista -çiçekçi
floreria -çiçek dükkanı

lápiz-kalem
portalapiz-kalemlik

punta-kalem
sacapunta-kalemtıraş


bileşikler


2. Değişkenler


a.cinsiyetine göre
dişil. 
eril. 
her ikiside

b.sayısına göre

1.SOMUT-comunes
a.CİNS İSİMLER
(aynısından birden fazla var ise)(sustantivos comunes)ülke,bıçak…
genel-(sustantivos genéricos)köpek,kedi..
tekli-(sustantivos individuales)
toplu-(sustantivos colectivos)
madde-(cam)(sustantivos de materia)tahta,altın…

b.ÖZEL İSİMLER
Varlık (eşsiz, benzersiz)(sustantivos propios)Asya,Ali,Uludağ…

2.SOYUT-propio
soyut isimler(sustantivos abstractos)sevinç,korku…


İsmin halleri

yalın hali-nominativo


İspanyolca isim : Bir isim : cümlede isim-yüklem olarak ya da özne olarak bulunuyorsa :YALINDIR.


Ali geliyor.
Ali viene. 

Ali benim arkadaşımdır.
Ali es mi amigo. 

Bu gelen Ali dir.
Este es Ali


in hali (genitivo)


De edatı sahiplik gösteren durumlarda isme -in hali verir.
Bir şeye sahip olma kavramı ya da iyelik hallerinde bu durumu sağlayan tek edattır.


Kadın çocuğun bisikletini getirdi.
La mujer traji la bicicleta del (de+el)niño.
(Çocuğun bisikleti : yani sahipliği var bu yüzden de edatı ile -in hali kullanılıyor. 

Çocuğun sevinci
La alegría del niño
(Burada da sahiplik var.çocuğun sahip olduğu sevinç , gene de edatı ile -in hali kullanıldı.


Madde isimleri : de edatlı kullanılır.-in halinde.

Plastik kaşık
Cuchara de plástico
Ali’nin çılgınlığı gibi ifadelerde de ‘de’ edatı niteleme sıfatına bağlanır.
La locura de Ali.


-i hali (acusativo)


Daha önceden de bahsettiğimiz geçişli fiillerden bahsedelim. Eylemin tamamlayıcısı hem özne hem de özneden başka bir şeydir.

Eylemin öznesi : eylemi gerçekleştiren kişidir.
Eylemin son noktası : düz tümleçtir.
Soru : Neyi?kimi? Sorularına cevap veren -i halindedir.


Bir müzik dinliyorum.
özne belli :ben dinliyorum.
Ama bir şeyi dinliyorum. Müzik.
Escucho música

İşte bu geçişli fiilleri tamamlayan bu sözcükler : i halindedir.
neyi dinliyorum? Müziği : i halinde.

Dün babam küçük Ali’yi sevdi.
Ayer mi padre amaba al(a+el) pequeño Ali.


Not: Bu cümlede a Edatının kullanılma nedeni : a edatı tümleç olan insan isimleriyle kullanılmak zorundadır.çünkü özne ile tümlecin ayırt edilmesi lazımdır. A edatı olan insan ismi :tümleçtir.

Bir müzik dinliyorum derken edat kullanılmasına gerek yoktur. Kimin ne yaptığı bellidir. Özne ve tümleç ayırt ediliyordur.
Ama : i halindeki sözcükler a edatı kullanılsa dahi anlamı belirsiz ise Edat kullanmaya gerek yoktur.


Busco escuela
Okul arıyorum.
Neyi arıyor? Sorusuna belirli bir cevap Yok. Yani okulu arıyor ama ne okulu,kendi okulumu çocuğu İçin mi …belli değil. Edat kullanmadık.


e hali (dativo)


Eğer eylemi dolaylı yoldan tamamlıyorsa : ismin -e halidir.(dolaylı tümleç)


Annem komşusuna bir pasta yaptı.
Mi madre hizo un pastel a su vecino 

(Ne yaptı ? Pasta .( fiilin -i halindeki nesnesi)..ama sorular bitmedi
Kime yaptı? Komşusuna (a su vecino)(-e hali) 

Annem komşusu İçin bir pasta yaptı.
Mi madre hizo un pastel para su vecino


-hal hali (ablativo)


Her edatla yapılabilir. De,a para ismin birçok haliyle kullanılır.İsmin edatlı edatsız cümlelerine birkaç hal tümlecine örnek


De           -i hali ,hal tümleci hali
A             -e hali , -i hali , hal hali
Para       – e hali , hal hali


Kedinin çeşitli fiillerle olan ilişkisi her defa farklıdır.
Öğretmen bir kedi ile geldi.(beraberlik)
El maestro vino con un gato

öğretmen kedi aleyhinde konuştu.(karşıtlık)
El maestro habló en contra del gato

Öğretmen kediye doğru yürüdü.(yön)
El maestro caminó hacia el gato

Öğretmen kedinin peşinden koştu.(yön)
El maestro corrió detrás del gato.

Öğretmen kediden bahsetti.
El maestro habló del/sobre gato(konu konuşuluyor)

öğretmen kedisiz gelmiyor.
el maestro no viene sin un gato.(yokluk anlamında)


İsim türemeleri


İspanyolca isimlerde çoğu kelime ile isim türemeleri yapılmış. Bildiğimiz gibi bu türemiş isimler bizde de var. Bakalım nasıl türemişler.


1. Kelimelerde ufak değişikliklerle türetme: Kişileri türetir.

cantan (şarkı söylemek)
cantante (şarkıcı)

cazar(avlanmak)
cazador(avcı)

2. -ante,-ario,-ista ,-ero…gibi takılarla iş ünvanları türer.

cocina(mutfak)
cocinero(aşçı)

3. -eza,-ía,-ancia,-ura.,,,takılarla : soyut kavramlar türer.

dulce(tatlı)

dulzura(tatlılık)

4. Bazı eylemleri takılarla sonuçlandırmak:-do,-miento,-ura

morder(ısırmak)to bite
mordedura(ısırık) bite

5. büyültme takıları
-azo,ón,ote,aza,ona,ota


İspanyolca isim

perro(köpek)
perrazo(iri köpek)



6. küçültme takıları
(sevgi ifadesi ,tatlı sözcüler söylerken kullanılır.)
ico,ica-illo,illa-ito,ita-uelo,uela

o,a,l ile bitenler
cico,cica-cillo,cilla-cito,cita-zuelo,zuela

n,r ile biten
ecico,ecica-ecillo,ecilla-ecito,ecita-ezuelo,ezuela
,iki heceli
1)1.hecelerinde=ei,ie,ue
2)2.hecelerinde=ia,io,ua
tek heceli=sessiz veya Y ile bitenler.

casa (ev)
casita(kulube)

7. küçümseme ifade ettiren takılar
-ezuelo,-uelo…

hobre(adam)
hombrezuelo(küçük adam)

Diğer türemiş isimler

İsimleri değerlendirirken bazı konular önemli;
1.cins,eril,dişil
2.sayı,tekil,çoğul
3.görevleri,biçimleri.

Bu şekilde gruplandırma ve değerlendirme Almanca,Fransızca,İtalyanca da da bulunmaktadır. Artikelleri cinsiyetlerine göre alırlar.Tekil çoğul olarak aldıkları ekler farklılık gösteriyor.


Türemiş isimler


Aderezo(baharat) =aderezado(baharatlı)
Adivino(kahin) = adivinar,(kehanet)
Administrar(yönetmek) = administración(yönetim), Administrador(yönetici)
Adorno(süsleme) = adornar(garnitür), adornado(süslenmiş)
Afilar(keskinleştirmek) = afiladora(kalemtıraş) afilado(keskin)
Alergia(alerji) = alergeno(alerjen), alérgico(alerjik)
Amigo(arkadaş) = amistad(dostluk), amistoso(samimi)
Agua(su) – Aguardiente(rakı)
Árbol ağaç)– Arbolado (ağaçlık)
Archivo(arşiv) = archivero(arşivci
Arena – Arenero(kum havuzu)
Arte (sanat)– Artista (sanatçı)
Ateo(ateist) = ateísmo(ateizm)

Auto = automovilista(şöför)
Avión (uçak)= aviador(pilot)
Baño(banyo) = bañera(küvet), bañador(mayo), bañista(yüzücü)
Barba(sakal) = barbilla(çene), barbero(berber)
Beca (burs)= becario(bilgin)
Billete(bilet) = billetera(cüzdan)
Bosque(orman) – Emboscada (tuzak)
Caballo(at) = caballero(şövalye) , caballería(süvari) , caballerango(seyis)
Café (Kahve)=  Cafetera (Kahve makinesi)
Cajón (Çekmece) = cajonera(şifonyer),
Calle(yol) = callejón(dar sokak), callejuela(arasokak)
Campo(taşra) = campesino(köylü)
Canción (şarkı)– Cantar (şarkı söylemek)

Caries(diş çürümesi) = cariado(çürük)
Carne(et) – Carnívoro (etçil)
Célula(hücre) = celulitis(selülit)
Centro(merkez) = céntrico(şehir merkezi), central(merkezi)
Cerebro(beyin) = cerebral(beyinsel)
Cine (sinema)= cinematografía(sinemacılık), cinematógrafo(film çekme makinası)
Círculo(daire) = circular(dairesel), circulatorio(dolaşım)
Coche(araba) – Cochero (arabacı)
Colección(kolleksiyon) = coleccionista(toplayıcı),coleccionador(kolleksiyoncu)
Compra(alım) = comprador(alıcı), compraventa(satış).
Conflicto(anlaşmazlık) = conflictivo(kararsızlık)
Foco(odak) = enfocar(odaklanmak)
Granja (çiftlik)= granjero(çiftçi)
Humano (insan)– Humanidad(insanlık)
Judo = Judoka(judocu)
Karate = karateca(kareteci)
Látigo(kırbaç) – Latigazo(omurga zedelenmesi)
Lengua(dil) – Lingüística (dilbilim)
Libro(kitap) = librería(kitapçı)
Licor (likör)= licorería(içki deposu)
Maestro(öğretmen) = maestría(ustalık)
Memoria (hafıza)= memorizar(ezberlemek),

Mente (zihin)= mentalidad,(zihniyet)
Mentira(yalan) = mentiroso(yalancı)
Mercado(pazar) = mercadería(mal)
Mesa(masa) = mesera(garson)
Milicia(milis) = militares(askeri)
Moneda (para)= monedero(çanta)
Montaña(dağ) = montañés(dağcı)
Obra(iş) = obrero(işçi)
Pan(ekmek) = panadería (fırıncılık)
Papel(Papel )= papelería(kırtasiye)
Patria(anavatan) = patriota(vatansever kişi)
Perfume = perfumería(parfümeri)
Perro(köpek) = perrera(köpek kulübesi)
Pluma(kalem) = plumería(silgi)
Poema(şiir) = poeta(şair)
Queso(peynir) = quesería(peynir fabrikası)
Rancho(çiftlik) = Ranchero(çiftlik sahibi)
Ratón(fare) = ratonera(fare kapanı)
Reloj (kol saati)– Relojero (saatçi)
Ropa(giyim) = ropero(dolap)
Sal (tuz)– Salero(tuzluk)

Sepulcro(mezar) = sepulturero(mezarcı)
Sombra(gölge)– Sombrilla(güneş şemsiyesi)
Sueño(rüya) = soñador(hayalperest)
Tarjeta(kart) = tarjetero(kart cüzdanı)
Teléfono(telefon) =  Telefonía(telefonculuk)
Tienda(mağaza) = tendero(mağaza sorumlusu)
Trabajo(iş) = trabajador(işçi)
Tragar(yutmak) = tragable(yutulabilir)
Venta(satış)= vendedor(satıcı)
Verdad(gerçek) =verdadero(hakikat)
Verdura(yeşillik) = verdulería(sebze-meyve)
Viento (rüzgar)=Ventilador(vantilatör)
Vino(şarap) = vinatería(tekel bayii)
Zapato (ayakkabı)= zapatería(ayakkabıcı)


CİNS-el genero


İspanyolca isim eril ve dişil olarak ayrılır.(el masculino ve el femenino)

tekil     çoğul
eril          el         los
dişil        la         las

yaşayan varlıklardan bahsederken

o’ ile biterse
eril(bazıları dişil- la radio)

a’ ile biterse
dişil(bazıları eril -el mapa)

-o ve-a ile bitenler dışındakilerin çoğu
eril(-d,-z ile bitenler dişil)

karışık cinste varlıklar olursa,grup
grup her zaman eril

sessiz ile biten eriller,
sonuna -a koyarak dişil yapılır.

Mesleklerle ilgili bazı isimler
eril ve dişil olarak aynı şekle sahiptir.sadece artikel değişir.

–sión, –ción, –dad, –tud ,–-umbre ile bitenler
dişil

-ma ile bitenler
eril(bazıları dişil-la cama)

bazı eriller =
dişil olunca -esa,-isa,-ina,-iz ekleri alırlar.

bazı cins isimler,nehir,dağ..ait oldukları cins isime uyar.
la montaña (montanya) (f)dolayısıyla dağ isimleride dişil olur.

meyve ağaç isimleri
eril(istisna incir ağacı..la higuera)

meyve isimleri
dişil


CİNSSİZ-el neutro


zamirleri.bu,şu..
2.belgisiz zamirler.hiç kimse,birisi..
3.soru zamirleri.ne..
4.sıfatlar(isim olarak kull.)iyilik…

İsimlerin tekil yada çoğul olmasına göre aldığı ekler.;
sonuna -s alarak
2.sonuna -es alarak
değişmeyenler.
Yabancı kökenli isimler,çoğunlukla -s alır.(-r,-l,-n ile bitenler -es alır.)