İspanyolca fiil anlam/kullanış


İspanyolca fiil/anlam kullanış bakımından


İspanyolca fiil anlam/kullanış bakımından çeşitli gruplara ayrılıyor. Latince dillerin olmazsa olmazları yardımcı fiiller de bunların içinde yer alıyor.


Anlam ve kullanış bakımından fiiller


1. Öznesi belirsiz olan fiiller.


Yapacağı söyleniyor.
Se dice que Hacer.

İçeceği söyleniyor.(kim? …cevap yok.belli değil)
Se dice que bebe.


2. Sadece 3. Tekil şahıslarla ,tek şahıslı fiiller.


​Nieva-kar yağıyor.

Burada özne belli ama kelimenin içinde gizli.

3. Kurallı fiiller

Her zaman normal zaman takıları alan ,kökleri değişmeyen fiillerdir.

4. Kuralsız filller

Kurallı fiillerin tersine kökleri değişen..bilinen zaman takıları haricinde takılar alan fiillerdir.

Bazı fiiller sırf telafuzda kötü oluyor diye bazı harfleri değişir. Ama bunlar kuralsız değildirler.


Aer
-eer
-oer
-car
-cer,
-cir
-gar
-ger
-gir
Quir
Ñer
ñir
Llir 
Caer : düşmek (cayó)
leer : okumak (leyó)
Roer : kemirmek (royó)
Tocar : dokunmak (toqué)
Vencer : yenmek (venzo)
Resarcir : telafi etmek(resarzo)
Pegar: yapıştırmak (pequé)
Recoger : toplamak ( recojo)
Dirigir: yönetmek ( dirijo )
Delinquir : suç işlemek ( delinco)
Tañer : çalgı çalmak(tañió)
Gruñir: homurdanmak ( gruñió)
Mullir : kabartmak ( mullió)

Kuralsız filleri tanım edatlarını ezberlediğimiz gibi ezberlememiz lazım
.
Bazı fiiller kuralsızdırlar. Ama bazılarına sadece telafuzu bozulmasın diye harf eklenir ya da değişik harf konur. Bunlar kuralsız görünse de kuralsız sayılmazlar.
Kuralsız fiiller : şimdiki zaman,pretérito indefinido,futuro imperfecto(haber kipi şimdiki zaman,di’li geçmiş zaman,gelecek) zamanlarında olur.
Bu kuralsız fiiller : aşağıdaki zamanlarda da kullanıldığından onları da etkiler.

Şimdiki zaman
Di’li geçmiş zaman
Gelecek zaman 
 
Dilek Kipi şimdiki zaman
Presente de subj.imp.Dilek kipi :Geçmiş zaman
Pretérito imp.de subj.Dilek kipi  :Gelecek zaman
Futuro imp.de subj.Şart kipi-basit şart
Potencial simple

5. Bazı şekilleri kullanılmayan fiiller

Bazen fiilin anlamından bazende çekimi çok zor oluyorsa bu şekilleri kullanılmaz.


FİİLİ OLUŞTURANLAR

Kök


beber in kökü : beb


Takı

Fiilin köküne gelen şeylere takı diyoruz.

beb-o aldığı takı presente ‘o’

  • Zaman takıları (olayın hangi zamanda olduğunu gösterir)
  • Şahıs takıları (olay kim tarafından yapılmıştır)
Tekilçoğul
1. Şahısyok-mos
2. şahıs-s-is
3. Şahısyok-n

ÖRNEK

BEBER : içmek
KÖK : beb
BEBES : Şimdiki zaman 2. Tekil şahıs çekimi
Beb-er /beb-e-s
e : zaman takısı
s : şahıs takısı
er : mastar takısı
fiil özelliği : mastar takısı çıktıktan sonra kalan sesli harftir. ‘e


Dolayısıyla Fiil özelliği ve mastar ekleri üçe ayrılır.

Fiil özelliğiMastar eki
a
e
i
-ar
-er
-ir

FİİL ÇEKİMLERİ


Zamanı , tekil ya da çoğul olduğunu , hangi şahısa ait olduğunu gösteren bazı takılar alarak oluşturduğu şekil ‘fiil çekimidir’

Örnek

Yardımcı fiil :que bağlacı , edat yardımı ile ulaç,ortaç ile birleşerek çekimlenir 

Eylem : YAKIN GELECEKTE olacakmış anlamı verir.

Yardımcı fiil + mastar

Voy a dance.
Ben dans edeceğim : dans etmeye gidiyorum (voy :gitmek demek)


FİİLLERDE ÇATI


İspanyolca fiil anlam/kullanış ‘da eylem bir özne tarafındanmı yapılıyor yoksa özne mi etkileniyor yapılan eylemden? .durumudur.

Etken çatı : eylem özne tarafından yapılıyordur. 

  1. Como (yiyiyorum)
  2. ben yapıyorum.

Edilgen çatı : eylem özne tarafından yapılmıyordur

  1. Eylemden etkileniyor. yardımcı fiil + ortaç =Soy hablado(konuşuluyorum)birileri beni konuşuyor.

FİİL KİPLERİ


Bildiğimiz gibi fiillerin aldığı zaman kipleri var. Bu kipler nedir? mesela
Kişinin o an yaptığını anlatmak için..şimdiki zaman haber kipi kullanılır.

O zaman olayı anlatan kişi tarafından değişik zaman dilimleriyle değişik şekiller alması ‘kip’ dir.

haber kipi : (indicativo) adından da anlaşılacağı gibi…kişi bir olayı şimdi mi… ,geçmişte mi..gelecekte mi yapacağını haber verir.

dilek kipi : Olay daha yapılmamıştır..ama kişi bunun olup olmayacağını bilmeden isteğini ifade eder.
yemiş olsa.
si hubiera comido (yemiş olmasını istiyor.)

Emir kipi : olup olmayacağını bilmeden… emreder.

Şart kipi : olay bir şarta bağlıdır.


FİİL ZAMANLARI


Zaman dilimleri nasıl bulunur.
1. Tamamlanıp,tamamlanmadığına göre:

Devam ediyorsa , tamamlanmamışsa : imperfecto.
Bitmişse : perfecto (bileşik zamanlar)

Ayrıntılı olarak haber kipi konumuza bakabilirsiniz.

FİİL TÜREMESİ


1. isimden

şeker (azúcar)
tatlandırmak(azucarar)

2. sıfattan

beyaz (blanco)
beyazlatmak(blanquear)

3. zarftan

atrás (geri)
atrasar(yavaşlatmak)


neviscar
amanecer
relampaguear
pringar
granizar
helar
tronar
alborear
ventear
anochecer
nevar
haber
lloviznar
escampar
hay
llover
anlamak
aydınlanmak
aydınlatmak
budamak
Dolu yağmak
dondurmak-dondurmak
Gök gürlemesi
gün ağarmak
havalandırmak
Kararmak
Kar yağmak
sahip olmak
serpiştirmek
tırmanmak
var
Yağmur yağmak

Yardımcı fiiller


İspanyolca fiil anlam/kullanış İçersinde Yardımcı fiiller çoğunlukla fiillere yardımcı olarak adlandırılır ve fiil ifadeleri oluşturmak için ana fiille birleştirilen fiillerdir.

Haber,estar,ser…fiilleri.. gibi fiili tamamlayan fiillerdir. He,estoy,soy…

‘haber’ sahip olmak , birçok zamanı oluşturmak için kullanılır.

Yardımcı fiiller iki şekile ayrılır. Nasıl kullanıldıklarına göre…

  • Basit : fiil tek başına kullanılır
  • bileşik : fiil ortaç ile birlikte kullanılır.

Yalnızca ana fiilli olan ve yardımcı fiili olmayan bir zamana geniş zaman denir.
Birde hareketli fiiller vardır. Bu fiiller, bir olayın olasılığını gösterir.

deber = should, malı,meli
poder =could,yapabilmek
tener  que to = have to, zorunda olmak
soler = use to, alışkanlık

ingilizcedeki yardımcı fiiler ile karşılaştıralım.

  • be + gerund : estar + present participle -gerund
  • be + past participle : ser + past participle
  • can +fiil :  poder + mastar
  • have + past participle : haber
  • maypoder
  • ought, shoulddeber-debería
  • will: gelecek zaman -será –will be

Deber

Zorunluluk


İspanyolca’da cümlede zorunluluk ‘ must should ‘ belirtmek için …’deber’ fiili kullanılır.
Bu zorunluluk cümlesindeki ağır anlamı yumuşatmak istersek…conditional form …kullanılabilir.

Cümlede zorunluluk,yükümlülük bildirmek derken ne demek istiyoruz…


Yap-malı-sın…buradaki –malı– hecesi cümleye zorunluluk katar.


Şimdiki zaman çekimi (present tense)


ŞahısArErİr
yo

usted,él,ella
nosotros
vosotros
ustedes,ellos, ellas
O
as
a
amos
áis
an
O
es
e
emos
éis
en
O
es
e
imos
Ís
en

deber: Şimdiki zaman çekimi
Yo

usted,él,ella
nosotros
vosotros
ustedes,ellos, ellas
debo
debes
debe
debemos
debéis
deban

Yapmak: hacer
Sen yapmalısın.
 debes hacer
you must do
 
O bu gece gelmeli.
Ella debe venir esta noche.
She must come tonight.


 Bu zorunluluk cümlesini başka bir şekilde daha ifade edebiliriz..
Tener que+…bu kalıpla da zorunluluk…gereklilik..yükümlülüğü ifade edebilirsiniz.


Bağırmayı bırakmalılar, uyumam gerekiyor.
Deben dejar de gritar, tengo que dormir.
They must stop shouting, I have to sleep.


Estar ve ser fiilleri

Geçmiş zamanda…


 Sıfatların yüklem olmalarını sağlayan,onlarla birlikte kullanılan ek fiillerdir.


Estar :yer,durum da bildirir.


Birlikte kullanılan sıfatlar : özneyi niteler. Hangi çekim olduğunu bilirsek o zaman hangi şahıs olduğunu da biliriz.


İspanyolca fiil anlam/kullanış

Hastayım
Estoy enfermo


İspanyolca fiil anlam/kullanış

Annem okuldaydı.
Mi madre estaba en le escuela


Estarniteleme sıfatlarıyla birlikte olabilmesi için sıfatın
GEÇİCİ VE DEĞİŞEN bir özelliğinin olması gerekir.
+ edat
Bazı edatlar ile : bir şeyin olmak üzere olduğunu bildirir.
yakında bir eylem olacak anlamı taşır.
+ para/peor/algo + fiil
Estar por hacer
Yapılmak üzere.
Serburda ise sıfatlarla kullanılabilmesi için :
KALICI özelliğe sahip olmaları gerekir.

Çocuk şimdi güzeldir
el niño está bello.(yani GEÇİCİ bir güzelliği var.)

Çocuk güzeldir.( yani KALICI güzel)
El niño es bello.


Estar ve ser Farkları


Estar
sıfat ile beraber
GEÇİCİ durumlar
Ser
sıfat ile beraber
KALICI durumlar
soru cümleleri
¿Dónde? ile : yer bildirir.
soru cümleleri
¿Cuando? ile : zaman bildirir.
Kalem dolapta.
La pluma está en el armario
Bugün benim doğum günüm.
Hoy es mi cumpleaños. 
Miş ‘li ortaçlar ile
DURUM bildirir.
Miş ‘li ortaçlar ile
HAREKET bildirir.
Pasta siyah çikolata ile yapılmış
El pastel está hecho con chocolate negro.
Astar annem tarafından yapıldı.
La forra fue hecha por mi madre. 
Ulaç (gerindioile
estar + ulaç
Haber kipi-şimdiki zaman
Ulaç (gerindioile
HİÇBİR ZAMAN KULLANILMAZ. 
 
Estoy comiendo
Ben yiyiyorum.
İsim ileİsim ile
Estar ser’in yaptığı görevi hiçbir zaman yapmazİsimleri yüklem yapmaz. İsimlerle beraber kullanıldığında :isimleri yüklem yapar.
O bir öğretmendir.(isim -yüklem)
Él es un maestro
Şahıs zamirleri ile
YER belirtir.
Şahıs zamirleri ile
KİMLİK belirtir.
Estamos nosotros
Buradayız
Here we are.
Sensin
Eres tú
It’s you.
Zarf ile
Özneyi niteleyen : bien-iyi,mal-kötü, estar ile kullanılır.
Zarf ile 
 
 
Annem iyi.
Mi madre está bien.
Zarf ile öznesiz olarak
Está bien
Peki ,olur,iyi anlamında kullanılır. 
Zarf ile öznesiz olarak
DURUM bildirir.
Bu iyi
Esto es bueno.
Hal bildiren zarflar ile
GEÇİCİ durum bildirir.
Hal bildiren zarflar ile
KALICI durum bildirir.
Saati bildirmek Saati bildirmek
Saat kaç?
¿Que hora es?
3. Şahıs tekil-çoğul şekliyle bildiririz.

SER kullanımı


ÖZNE

Özneyi : isim -yükleme ( sıfat da olabilir.)bağlar.


Kadın güzeldir.
La mujer es Bella.

El hombre es químico.
Adam kimyagerdir.

Bu eylem eğer geçiciyse : ser yerine estar kullanılır.
Adam yorgun



YARDIMCI FİİL OLARAK
2. Sarımsı yapraklar dökülüyordu.
Las hocası amarillentas fueron derramando.

VAR OLMAK
3. ‘Var’ ‘olmak,’ anlamıyla tek başına yüklem de olur.
Tsunami beş yıl önce olmuştu.
Tsunami fue hace cinco años.


HABER


İspanyolca fiil anlam/kullanış bakımından Yardımcı fiillerin zaman çekimleri.

Haber:Ortaçlarla birleşip bileşik çekimleri oluşturur.
Haber kipi

PresentePréterito perfecto
He
Has
Ha
Hemos
Habéis
Hanhan
He habido
Has habido
Ha habido
Hemos habido
Habéis habido
Habido
PrÉterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Había
Habías
Había
Habíamos
Habíais
Habían
Había habido
Habías habido
Había habido
Habíamos habido
Habíais habido
Habían habido
Préterito indefinidoPréterito anterior
Hube
Hubiste
Hube
Hubimos
Hubisteis
Hubieron
Hube habido
Hubiste habido
Hube habido
Hubimos habido
Hubisteis habido
Hubieron habido
Futuro imperfectoFuturo perfecto
Habré
Habrás
Habrá
Habremos
Habréis
Habrán
Habré habido
Habrás habido
Habrá habido
Habremos habido
Habréis habido
Habrán habid

Dilek kipi


Presentepréterito perfecto
Haya
Hayas
Haya
Hayamos
Hayaís
Hayan
Haya habido
Hayas habido
Haya habido
Hayamos habido
Hayaís habido
Hayan habido
Préterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Hubiera/hubiese
Hubieras/hubieses
Hubiera/hubiese
Hubiéramos/hubiésemos
Hubierais/hubieseis
Hubieran/hubiesen
Hubiera/hubiese habido
Hubieras/hubieses habido
Hubiera/ hubiese habido
Hubiéramos/hubiésemos habido
Hubierais/hubieseis habido
Hubieran/hubiesen habido
Futuro imperfectofuturo perfecto
Hubiere
Hubieres
Hubiere
Hubiéremos
Hubiereis
Hubieren
Hubiere habido
Hubieres habido
Hubiere habido
Hubiéremos habido
Hubiereis habido
Hubieren habido
Emir kipi
Presente
He.  Habed
 
Şart kipi
Simple
bileşik
Haría
Habrías
Habría
Habríamos
Habríais
Habrían
Haría habido
Habrías habido
Habría habido
Habríamos habido
Habríais habido
Habrían habido

İspanyolca fiil anlam/kullanış bakımından Yardımcı fiillerin zaman çekimleri. Haber:Ortaçlarla birleşip bileşik çekimleri oluşturur.
 


ESTAR


İspanyolca fiil anlam/kullanış Bakımından yardımcı fiillerden :estarın zamanlara göre çekimleri

Haber kipi
PresentePréterito perfecto
Estoy
Estás
Está
Estamos
Estáis
Están
He estado
Has estado
Ha estado
Hemos estado
Habéis estado
Han estado
Préterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Estaba
Estabas
Estaba
Estábamos
Estabais
Estaban
Había estado
Habías estado
Había estado
Habíamos estado
Habíais estado
Habían estado
Préterito indefinidoPréterito anterior
Estuve
Estuviste
Estuvo
Estuvimos
Estuvisteis
Estuvieron
Hube estado
Hubiste estado
Hubo estado
Hubimos estado
Hubisteis estado
Hubieron estado
Futuro imperfectoFuturo perfecto
Estaré
Estarás
Estará
Estaremos
Estaréis
Estarán
Habré estado
Habrás estado
Habrá estado
Habremos estado
Habréis estado
Habrán estado
Dilek kipi
Presentepréterito perfecto
Esté
Estés
Esté
Estemos
Estéis
Estén
Haya estado
Hayas estado
Haya estado
Hayamos estado
Hayáis estado
Hayan estado
Préterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Estuviera/estuviese
Estuvieras/estuvieses
Estuviera/estuviese
Estuviéramos/estuviésemos
Estuvierais/estuvieseis
Estuvieran/estuviesen
Hubiera/hubiese estado
Hubieras/hubieses estado
Hubiera/hubiese estado
Hubiéramos/hubiésemos estado
Hubierais/hubieseis estado
Hubieran/hubiesen estado
Futuro imperfecto
Estuviere
Estuvieres
Estuviere
Estuviéremos
Estuviereis
Estuvieren
futuro perfecto
Hubiere estado
Hubieres estado
hubiere estado
Hubiéremos estado
Hubierais estado
Hubieren estado
Emir kipi
Presente
Está. Estad
 
Şart kipi
Simple
Estaría
Estarías
Estaría
Estaríamos
Estaríais
Estarían
bileşik
Habría estado
Habrías estado
Habría estado
Habríamos estado
Habríais estado
Habrían estado

HABER-TENER-HACER

yardımcı fiilleri


HABER

KULLANIMI VE ANLAMI

Sahip olmak,elinde bulundurmak

BİLEŞİK FİİL ÇEKİMLERİNDE

Yardımcı fiil

HABER DE +MASTAR

Gereklilik

Dormir(uyumak) + he : dormiré(ben uyuyacağım.

Venir(gelmek) + has  : venirás(geleceksin)

HAYHABİA

Gereklilik(şahıssız)

Var olmak

Evde üç adam var

Hay tres hombres en casa.


TENER


KULLANIM
Sahip olmak,elinde bulundurmak anlamında
Tengo dos autos
İki arabam var
Tengo tres casas
Üç evim var.

TENER + İSİM
İsim hangi özellikten bahsediyorsa: o özelliğe sahip olması anlamındadır
Açım var
Tengo dolor.
Ateşim var
Tengo fiebre

TENER+QUE+MASTAR
Tengo que ir
Gitmem lazım.


HACER


HAVA DURUMUNU BELİRTİRKEN
Bugün hava soğuktu.
Hacía frío hoy.
Dün hava çok sıcaktı
Ayer Hacía mucho calor

YAPTIRMAK ANLAMINDA
HACER+MASTAR
Saçımı yaptıracağım
Voy a Hacer mi cabello

NE KADAR ZAMAN GEÇTİ?
Üç gün önce aldım.
Lo compré hace tres días.
No gün önce hastalandım.
Me enfermé hace diez días.

NE KADARDIR DEVAM EDİYOR?
hace/hacia+tiempo+que+şimdiki zaman
Este auto has sido vendido hace dos años.
Bu araba İkitelli yıl önce satıldı.


GEREKLİLİK


Haber de
Gitmek( ayrılmak ) zorundayım.
Haber de salir.
Haber que,

Gitmek zorundayım.
Tener de-que

Gitmek zorundayım
Tener de salir.
Tener que salir.

Su içmek zorundayım
Tengo que beber agua.
Tuve que volver

Geri dönmek zorundayım.geri dönmem gerekli
Dün eve erken gelmem gerekti.
Tuve que volver a casa temprano ayer.


2.   Yardımcı fiil + ulaç
Eylem ‘DEVAM ETMEKTE’Haber kipi-şimdiki zaman


Film seyrediyorum
Estoy viendo una película.

Yağmur yağıyor.
Está lloviendo.


3.   Yardımcı fiil + ortaç(participio)


Ser ve estar fiilleri birleşerek : edilgen çekimleri oluşturur.
Özne fiilden etkilenmelidir.


Mi madre está alimentando a los peces.
Annem balıkları besliyor.