İspanyolca fiil/anlam kullanış bakımından


İspanyolca fiil anlam/kullanış bakımından çeşitli gruplara ayrılıyor. Latince dillerin olmazsa olmazları yardımcı fiiller de bunların içinde yer alıyor.


Anlam ve kullanış bakımından fiiller


1. Öznesi belirsiz olan fiiller.


Yapacağı söyleniyor.
Se dice que Hacer.

İçeceği söyleniyor.(kim? …cevap yok.belli değil)
Se dice que bebe.


2. Sadece 3. Tekil şahıslarla ,tek şahıslı fiiller.


​Nieva-kar yağıyor.

Burada özne belli ama kelimenin içinde gizli.

3. Kurallı fiiller

Her zaman normal zaman takıları alan ,kökleri değişmeyen fiillerdir.

4. Kuralsız filller

Kurallı fiillerin tersine kökleri değişen..bilinen zaman takıları haricinde takılar alan fiillerdir.

Bazı fiiller sırf telafuzda kötü oluyor diye bazı harfleri değişir. Ama bunlar kuralsız değildirler.


Aer
-eer
-oer
-car
-cer,
-cir
-gar
-ger
-gir
Quir
Ñer
ñir
Llir 
Caer : düşmek (cayó)
leer : okumak (leyó)
Roer : kemirmek (royó)
Tocar : dokunmak (toqué)
Vencer : yenmek (venzo)
Resarcir : telafi etmek(resarzo)
Pegar: yapıştırmak (pequé)
Recoger : toplamak ( recojo)
Dirigir: yönetmek ( dirijo )
Delinquir : suç işlemek ( delinco)
Tañer : çalgı çalmak(tañió)
Gruñir: homurdanmak ( gruñió)
Mullir : kabartmak ( mullió)

Kuralsız filleri tanım edatlarını ezberlediğimiz gibi ezberlememiz lazım
.
Bazı fiiller kuralsızdırlar. Ama bazılarına sadece telafuzu bozulmasın diye harf eklenir ya da değişik harf konur. Bunlar kuralsız görünse de kuralsız sayılmazlar.
Kuralsız fiiller : şimdiki zaman,pretérito indefinido,futuro imperfecto(haber kipi şimdiki zaman,di’li geçmiş zaman,gelecek) zamanlarında olur.
Bu kuralsız fiiller : aşağıdaki zamanlarda da kullanıldığından onları da etkiler.

Şimdiki zaman
Di’li geçmiş zaman
Gelecek zaman 
 
Dilek Kipi şimdiki zaman
Presente de subj.imp.Dilek kipi :Geçmiş zaman
Pretérito imp.de subj.Dilek kipi  :Gelecek zaman
Futuro imp.de subj.Şart kipi-basit şart
Potencial simple

5. Bazı şekilleri kullanılmayan fiiller

Bazen fiilin anlamından bazende çekimi çok zor oluyorsa bu şekilleri kullanılmaz.


FİİLİ OLUŞTURANLAR

Kök


beber in kökü : beb


Takı

Fiilin köküne gelen şeylere takı diyoruz.

beb-o aldığı takı presente ‘o’

  • Zaman takıları (olayın hangi zamanda olduğunu gösterir)
  • Şahıs takıları (olay kim tarafından yapılmıştır)
Tekilçoğul
1. Şahısyok-mos
2. şahıs-s-is
3. Şahısyok-n

ÖRNEK

BEBER : içmek
KÖK : beb
BEBES : Şimdiki zaman 2. Tekil şahıs çekimi
Beb-er /beb-e-s
e : zaman takısı
s : şahıs takısı
er : mastar takısı
fiil özelliği : mastar takısı çıktıktan sonra kalan sesli harftir. ‘e


Dolayısıyla Fiil özelliği ve mastar ekleri üçe ayrılır.

Fiil özelliğiMastar eki
a
e
i
-ar
-er
-ir

FİİL ÇEKİMLERİ


Zamanı , tekil ya da çoğul olduğunu , hangi şahısa ait olduğunu gösteren bazı takılar alarak oluşturduğu şekil ‘fiil çekimidir’

Örnek

Yardımcı fiil :que bağlacı , edat yardımı ile ulaç,ortaç ile birleşerek çekimlenir 

Eylem : YAKIN GELECEKTE olacakmış anlamı verir.

Yardımcı fiil + mastar

Voy a dance.
Ben dans edeceğim : dans etmeye gidiyorum (voy :gitmek demek)


FİİLLERDE ÇATI


İspanyolca fiil anlam/kullanış ‘da eylem bir özne tarafındanmı yapılıyor yoksa özne mi etkileniyor yapılan eylemden? .durumudur.

Etken çatı : eylem özne tarafından yapılıyordur. 

  1. Como (yiyiyorum)
  2. ben yapıyorum.

Edilgen çatı : eylem özne tarafından yapılmıyordur

  1. Eylemden etkileniyor. yardımcı fiil + ortaç =Soy hablado(konuşuluyorum)birileri beni konuşuyor.

FİİL KİPLERİ


Bildiğimiz gibi fiillerin aldığı zaman kipleri var. Bu kipler nedir? mesela
Kişinin o an yaptığını anlatmak için..şimdiki zaman haber kipi kullanılır.

O zaman olayı anlatan kişi tarafından değişik zaman dilimleriyle değişik şekiller alması ‘kip’ dir.

haber kipi : (indicativo) adından da anlaşılacağı gibi…kişi bir olayı şimdi mi… ,geçmişte mi..gelecekte mi yapacağını haber verir.

dilek kipi : Olay daha yapılmamıştır..ama kişi bunun olup olmayacağını bilmeden isteğini ifade eder.
yemiş olsa.
si hubiera comido (yemiş olmasını istiyor.)

Emir kipi : olup olmayacağını bilmeden… emreder.

Şart kipi : olay bir şarta bağlıdır.


FİİL ZAMANLARI


Zaman dilimleri nasıl bulunur.
1. Tamamlanıp,tamamlanmadığına göre:

Devam ediyorsa , tamamlanmamışsa : imperfecto.
Bitmişse : perfecto (bileşik zamanlar)

Ayrıntılı olarak haber kipi konumuza bakabilirsiniz.

FİİL TÜREMESİ


1. isimden

şeker (azúcar)
tatlandırmak(azucarar)

2. sıfattan

beyaz (blanco)
beyazlatmak(blanquear)

3. zarftan

atrás (geri)
atrasar(yavaşlatmak)


neviscar
amanecer
relampaguear
pringar
granizar
helar
tronar
alborear
ventear
anochecer
nevar
haber
lloviznar
escampar
hay
llover
anlamak
aydınlanmak
aydınlatmak
budamak
Dolu yağmak
dondurmak-dondurmak
Gök gürlemesi
gün ağarmak
havalandırmak
Kararmak
Kar yağmak
sahip olmak
serpiştirmek
tırmanmak
var
Yağmur yağmak

Yardımcı fiiller


İspanyolca fiil anlam/kullanış İçersinde Yardımcı fiiller çoğunlukla fiillere yardımcı olarak adlandırılır ve fiil ifadeleri oluşturmak için ana fiille birleştirilen fiillerdir.

Haber,estar,ser…fiilleri.. gibi fiili tamamlayan fiillerdir. He,estoy,soy…

‘haber’ sahip olmak , birçok zamanı oluşturmak için kullanılır.

Yardımcı fiiller iki şekile ayrılır. Nasıl kullanıldıklarına göre…

  • Basit : fiil tek başına kullanılır
  • bileşik : fiil ortaç ile birlikte kullanılır.

Yalnızca ana fiilli olan ve yardımcı fiili olmayan bir zamana geniş zaman denir.
Birde hareketli fiiller vardır. Bu fiiller, bir olayın olasılığını gösterir.

deber = should, malı,meli
poder =could,yapabilmek
tener  que to = have to, zorunda olmak
soler = use to, alışkanlık

ingilizcedeki yardımcı fiiler ile karşılaştıralım.

  • be + gerund : estar + present participle -gerund
  • be + past participle : ser + past participle
  • can +fiil :  poder + mastar
  • have + past participle : haber
  • maypoder
  • ought, shoulddeber-debería
  • will: gelecek zaman -será –will be

Deber

Zorunluluk


İspanyolca’da cümlede zorunluluk ‘ must should ‘ belirtmek için …’deber’ fiili kullanılır.
Bu zorunluluk cümlesindeki ağır anlamı yumuşatmak istersek…conditional form …kullanılabilir.

Cümlede zorunluluk,yükümlülük bildirmek derken ne demek istiyoruz…


Yap-malı-sın…buradaki –malı– hecesi cümleye zorunluluk katar.


Şimdiki zaman çekimi (present tense)


ŞahısArErİr
yo

usted,él,ella
nosotros
vosotros
ustedes,ellos, ellas
O
as
a
amos
áis
an
O
es
e
emos
éis
en
O
es
e
imos
Ís
en

deber: Şimdiki zaman çekimi
Yo

usted,él,ella
nosotros
vosotros
ustedes,ellos, ellas
debo
debes
debe
debemos
debéis
deban

Yapmak: hacer
Sen yapmalısın.
 debes hacer
you must do
 
O bu gece gelmeli.
Ella debe venir esta noche.
She must come tonight.


 Bu zorunluluk cümlesini başka bir şekilde daha ifade edebiliriz..
Tener que+…bu kalıpla da zorunluluk…gereklilik..yükümlülüğü ifade edebilirsiniz.


Bağırmayı bırakmalılar, uyumam gerekiyor.
Deben dejar de gritar, tengo que dormir.
They must stop shouting, I have to sleep.


HABER


İspanyolca fiil anlam/kullanış bakımından Yardımcı fiillerin zaman çekimleri.

Haber:Ortaçlarla birleşip bileşik çekimleri oluşturur.
Haber kipi

PresentePréterito perfecto
He
Has
Ha
Hemos
Habéis
Hanhan
He habido
Has habido
Ha habido
Hemos habido
Habéis habido
Habido
PrÉterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Había
Habías
Había
Habíamos
Habíais
Habían
Había habido
Habías habido
Había habido
Habíamos habido
Habíais habido
Habían habido
Préterito indefinidoPréterito anterior
Hube
Hubiste
Hube
Hubimos
Hubisteis
Hubieron
Hube habido
Hubiste habido
Hube habido
Hubimos habido
Hubisteis habido
Hubieron habido
Futuro imperfectoFuturo perfecto
Habré
Habrás
Habrá
Habremos
Habréis
Habrán
Habré habido
Habrás habido
Habrá habido
Habremos habido
Habréis habido
Habrán habid

Dilek kipi


Presentepréterito perfecto
Haya
Hayas
Haya
Hayamos
Hayaís
Hayan
Haya habido
Hayas habido
Haya habido
Hayamos habido
Hayaís habido
Hayan habido
Préterito imperfectoPréterito pluscuamperfecto
Hubiera/hubiese
Hubieras/hubieses
Hubiera/hubiese
Hubiéramos/hubiésemos
Hubierais/hubieseis
Hubieran/hubiesen
Hubiera/hubiese habido
Hubieras/hubieses habido
Hubiera/ hubiese habido
Hubiéramos/hubiésemos habido
Hubierais/hubieseis habido
Hubieran/hubiesen habido
Futuro imperfectofuturo perfecto
Hubiere
Hubieres
Hubiere
Hubiéremos
Hubiereis
Hubieren
Hubiere habido
Hubieres habido
Hubiere habido
Hubiéremos habido
Hubiereis habido
Hubieren habido
Emir kipi
Presente
He.  Habed
 
Şart kipi
Simple
bileşik
Haría
Habrías
Habría
Habríamos
Habríais
Habrían
Haría habido
Habrías habido
Habría habido
Habríamos habido
Habríais habido
Habrían habido